Әр Тарап осы Конвенциядан шыққанға дейiн алты ай бұрын кепiлшiге жазбаша құлақтандыру жолдап шыға алады. 1997 жылғы 9 қазанда Бiшкек қаласында бiр түпнұсқа данада орыс тiлiнде жасалды. Түпнұсқа дана Тәуелсiз Мемлекеттер Достастығының Атқару Хатшылығында сақталады, ол осы Конвенцияға қол қойған әр мемлекетке оның расталған көшiрмесiн жолдайды.
Тармақ 1. Жалпы ережелер
Тармақ 2. Осы Жолаушыларды тасымалдау ережелерi Тараптардың жолаушыларына және тасымалдаушыларына таралады және олар үшiн мiндеттi күшi болады.
Тармақ 3. Осы Жолаушыларды тасымалдау ережелерi тасымалдау үдерiсiн ұйымдастыру және бақылау жүйесiн, сондай-ақ тасымалдаушылар мен жолаушылардың құқықтары мен мiндеттерiн көздейдi.
Тармақ 4. Жолаушылар мен багажды автобустармен халықаралық тұрақты қатынаста тасымалдауды ұйымдастырудың негiзi Тәуелсiз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердiң тасымалдаушылары арасында жасалатын жолаушылар мен багажды тұрақты халықаралық тасымалдау жөнiндегi бiрлескен қызмет туралы шарт (бұдан әрi - Бiрлескен қызмет туралы шарт) болып табылады, Достастық мемлекеттерінің тиiстi құзыреттi көлiк органдарымен алдын ала келiсiлген тарифтердi және қозғалыс кестесiн анықтайды.
Тармақ 5. Жолаушыларды тасымалдау ережелерiндегi терминдердiң мағынасы:
Тармақ 7. Мыналарды тасымалдауға болмайды: багажда және қол жүгiнде жарылғыш, уландыратын, тез жанатын, радиоактивтi, химиялық, токсикалық, озон қабатын бұзатын, олар құрамында бар заттар мен бұйымдарды, есiрткi, психотроптық және сасық заттарды; жылжымалы құрамды, жолаушылардың киiмiн, сақтау камераларын және сондағы заттарды ластайтын багажды; осы Жолаушыларды тасымалдау ережелерiнде белгiленген мөлшер мен салмақ нормаларынан асатын багаж, сондай-ақ аумағында тасымалдау орындалатын мемлекеттiң заңдарына сәйкес тасымалдауға тыйым салынған заттарды.
Тармақ 8. Халықаралық қатынаста тұрақты жолаушылар тасымалдары бағытын ашу үшін тасымалдаушыға мыналарды орындау қажет: бағыт өтетiн басқа мемлекеттегi әрiптесiмен бағыт ашу туралы ниетiн келiсу; өз мемлекетiнiң құзыреттi көлiк органына мынадай құжаттарды қоса тапсырыс жолдау: Бiрлескен қызмет туралы шарт, халықаралық қатынаста жолаушылар тасымалдарын жүзеге асыру құқығына арналған лицензияның көшiрмесi, сондай-ақ кәсiпорынның деректерiмен бiрге тiркелуi туралы куәлiк, бағыттағы қозғалыс кестесi, шекара өткелдерi, тасымалдау тарифтерi, бағыттағы жүргiзушiлердің еңбек және демалыс режимi көрсетiлген бағыт сызбасы. Тапсырыс берiлген мемлекеттің құзыреттi көлiк органы аумағы арқылы бағыт өтетiн мемлекеттiң құзыреттi көлiк органына рұқсат алу туралы өтiнiштi, жоғарыда көрсетiлген құжаттарды қоса берiп, бағытты ашуға тапсырысты жолдайды. Тапсырыс берiлген мемлекеттiң құзыреттi көлiк органы аумақтары арқылы бағыт өтетiн мемлекеттерден рұқсаттар алғаннан кейiн осы рұқсаттарды тасымалдаушыға бередi. Тасымалдаушы бағыт сызбасын ресiмдейдi және аумағы арқылы бағыт өтетін мемлекеттiң құзыреттi көлiк органына келiсуге жiбередi. Бағытты, аялдамаларды, қозғалыс кестесiн өзгерту, сондай-ақ бағытты жабу аумағы арқылы бағыт өтетiн мемлекеттердің құзыретті көлiк органдарымен алдын ала келiскеннен кейiн жүргiзiледi.
Тармақ 9. Құзыреттi көлiк органдары Достастық мемлекеттерiнiң құзыреттi органдарымен тұрақты қатынастағы автобустардың шекарадан өту уақытын келiседi және кезектен тыс шекарадан өтуге арналған рұқсатнама бередi.
Тармақ 10. Тұрақты қатынаста жолаушыларды халықаралық тасымалдауға арналған автобустар бағыттың бастапқы және соңғы мекендерi көрсетiлген алдынан және жанынан трафареттермен жабдықталады.
Тармақ 11. Халықаралық қатынастағы автобустардың шығуы мен келуi автовокзалдан (автостанциядан) жүзеге асырылады. Автовокзалдарда (автостанцияларда) тасымалдау ережелерi, автобус қозғалысының кестесi, жолаушылардың жүру және багажды тасымалдау құны мен шарттары, автовокзал қызмет көрсетулерi туралы, басқа көлiк құралдарының жұмысы туралы ақпарат беріледi.
Тармақ 12. Тасымалдау тарифтерi тасымалдаушылармен келiсiледi.
Тармақ 13. Билетте мынадай негiзгi мәлiметтер болуы тиiс: шығу және бару автовокзалының (автостанциясының) атауы; билеттiң нөмiрi (типография тәсiлiмен белгiленген); жол ақысы; билеттің берiлген уақыты; шығу күнi мен уақыты; отыру орындарының нөмiрлерi; билет берiлген орын; рейс нөмiрi. Билеттің сатылғаны билеттi есепке алу парағында белгiленедi.
Тармақ 14. Жол жүру билеттерiн алдын ала сату, багажды тасымалдауды ресiмдеу автовокзалдардың (автостанциялардың) жеке кассаларында және жеке орналасқан билеттердi алдына ала сату кассаларында жүзеге асырылады. Автобустардың шығатын күнi билеттер бағыттың бастапқы мекендерiндегi автовокзалдардың (автостанциялардың) кассаларынан, ал аралық мекендерде - автобуста бос орындар бар-жоғы туралы ақпаратты алған бойда сатылуы тиiс. Билет онда көрсетiлген шығу күнi мен автобус рейсiне ғана қолданылатын болады. Билеттердi кезектен тыс сатып алу құқығы азаматтарға аумағында билет сатылатын мемлекеттің қолданылатын заңдарына сәйкес берiледi.
Тармақ 15. Халықаралық бағыттағы автобустармен тасымалданатын жолаушылардың саны осы автобус моделi үшiн жасаушы зауыт белгiлеген санға сәйкес болады.
Тармақ 16. Халықаралық қатынастағы автобустың жүргiзушiсi мен жолаушыларында шекарадан өту құқығына тиiстi түрде ресiмделген құжаттары болуы тиiс.
Тармақ 17. Шекарадан өту кезiнде жолаушылардың құжаттары, багаж, қол жүгi, валюта және құндылықтар аумағы арқылы тасымалдау жүзеге асырылатын мемлекеттің қолданылатын шекара және кеден заңдарының талаптарына сәйкес ресiмделуi тиiс.
Тармақ 18. Багаж тасымалдаушы оны багаж түбiртегiн көрсеткен адамға тапсырған жағдайда жолаушыға берiлген деп есептеледi.
Тармақ 19. Егер багаж түбiртегi болмаса, тасымалдаушы осы багаждың тиесiлiгiн дәлелдеген тұлғаға багажды беруге құқылы. Егер багажды түбiртексiз алуға талап қойған тұлға оған багаждың тиесiлiгiнiң дәлелдемелерiн жеткiлiксiз ұсынса, тасымалдаушы одан тиiстi кепiл енгiзудi талап етуге құқылы, кепіл енгiзiлген күнiнен бiр жыл өткен соң қайтып берiледi.
Тармақ 20. Автобус соңғы мекенге келген бойда талап етiлмеген багаж, оған багаж түбiртегi берiлдi ме, жоқ па қарамастан, жауапты сақтауға тапсырылады, сол үшiн жолаушыдан багажды алған кезiнде ақы алынады. Тасымалдаушы багажды сақтауды үшiншi тұлғаға тапсыруы мүмкiн, үшiншi тұлға оны сақтағаны үшiн сыйақы алуға құқылы. Багажды сақтау тәртiбi сақтау жүзеге асырылатын мемлекеттiң қолданылатын заңдарымен реттеледi.
Тармақ 21. Жолаушының беру туралы арызы түскен күннен бастап он төрт күн ішінде жеткiзiп берiлмеген багаж жоғалған деп есептеледi.
Тармақ 22. Егер жоғалды деп есептелген багаж жолаушы берудi талап еткен күннен бастап бiр жылдың iшiнде табылса, тасымалдаушы осы туралы жолаушыға хабарлайды. Хабарландыру алған күннен бастап отыз күннің iшiнде жолаушы багажды не шығу мекенiне, не бару мекенiне жеткiзудi талап ете алады.
Тармақ 24. Халықаралық бағыттың жолаушысы мыналарға құқылы: өзiмен бiрге автобуста жасы 5-ке толмаған бiр баланы ақысыз, жеке орынсыз, жасы 5-пен 10-ның арасындағы баланы бiр орын берiп, билеттiң толық құнының 50 процентiн төлеп, алып жүруге және жасы 10-ға толмаған екi және одан көп баланы алып жүргенде олардың бiреуi ақысыз, ал қалғандары жеке орын берiліп, билеттің толық құнының 50 процентiн төлей отырып, тасымалданады; қол жүгiнiң бiр орнын ақысыз тасымалдауға, торларда ұсақ аңдар мен құстарды, жануарларды (ит, мысық) тасымалдаушы белгiлеген ақыға, тасымалданатын жануарларды отырғызу кезiнде жануар шығарылатын мемлекеттiң малдәрiгерлiк қызметi берген құжаттарды ұсына отырып, өзiмен тасымалдауға; көрсетiлетiн қызметтердiң тiзбесi, оларды көрсету шарттары және қозғалыс бағыты туралы уақтылы және анық ақпарат алуға; халықаралық тасымалдауды жүзеге асыру кезiнде жолаушының денсаулығына немесе оның багажына келтiрiлген залал үшiн өтемақы талап етуге; тасымалдаушылардан тасымалдау шартын орындауды талап етуге; багажды тасымалдауға тапсыру кезiнде оның құнын жариялауға. Багаждың жарияланған құндылығының сомасын жолаушы жөнелтушi мемлекеттiк ұлттық валютасында анықтайды және багаж түбiртегінде көрсетедi. Түбiртек бүкiл тасымалдау уақытында және багаж бен оған тиесiлi басқа мүлiктi қарау уақытында сақталуы тиiс.
Тармақ 25. Жолаушыға: бос орын болмаған жағдайда; багаж кеденге қатысты ресiмделмеген жағдайда; тасымалдауға тыйым салынған немесе номенклатура, салмақ не болмаса көлемдерi бойынша белгiленген нормаларға сәйкес келмейтiн багажды алып өтуге тырысқанда тасымалдауды орындаудан бас тартылуы мүмкiн.
Тармақ 26. Жолаушы: қозғалыс уақытында жүргiзушiге кедергi жасауға немесе автобусты басқарудан оның назарын бөлуге; автобустың есiгiн толық тоқтағанға дейiн ашуға; билеттерге және басқа жол құжаттарына түзету енгiзуге және оларды басқа жолаушыларға беруге; багажды отырғыштарда тасымалдауға; көзделген жағдайлардан басқа кезде, қажетсiз апаттық жабдықты пайдалануға құқысыз.
Тармақ 27. Жолаушы оның кiнәсi бойынша келтiрiлген залал үшiн, соның iшiнде тасымалдаушыға тиесiлi автобусты немесе жабдықты зақымдағаны не болмаса ластағаны үшiн, сондай-ақ осы Жолаушыларды тасымалдау ережелерiн бұзғаны үшiн жауап бередi. Өтемақы көлемi келтiрiлген залалдың шамасымен анықталады.
Тармақ 29. Тасымалдаушы мыналарға құқылы: өзi болжамаған және барлық қабылдаған шараларға қарамастан алдын ала алмаған жағдайлар кезiнде рейсті тоқтатуға құқылы. Бұл жағдайда тасымалдаушы билеттi көрсеткеннен кейiн жолаушыға оның құнын, сондай-ақ жолаушы ақысын төлеген қосымша қызмет көрсетулердің құнын қайтарады. Сонымен қатар жолаушы көтерген тиiстi құжаттармен расталған және билетте көрсетiлген сапардың басталу орнына оның қайтып келу мүмкiндiгi мен одан ең арзан көлiк құралымен кетуге байланысты шығыстары қайтаруға жатады. Билет құнын және ақысын төлеген қосымша қызмет көрсетулердiң құнын жолаушыға қайтару шарттары Бiрлескен қызмет туралы шартта анықталады; эпидемия, табиғи апат немесе жойқын күш (форс-мажор) жағдайларында өз мемлекетiнің аумағында халықаралық тасымалдарды шектеуге немесе тоқтатуға; багаж түбiртегінде жолаушының келiсуiмен багаждың немесе оның орамының күйi туралы белгi соғуға. Егер жолаушы белгiнi растамаса, онда тасымалдаушы багажды тасымалдауға қабылдаудан бас тарта алады. Егер багажды тасымалдаушы белгiсiз қабылдаса, багаж тиiстi күйiнде және тиiстi орамда қабылданды деп есептеледi.
Тармақ 31. Жүргiзушi мыналарға құқылы: тасымалдау шартын бұзған немесе өзiнiң тәртiбi, ауруы және жанындағы жолаушыларға қауiп төндiретiн басқа себептердiң салдарынан жолаушыны сапарға жiбермеуге немесе жақын жердегi аялдамада түсiруге; жолаушыдан оның мiндеттерiн орындауын талап етуге; багаж түбiртегi көрсетiлмесе, багажды бермеуге; автобус пен багажды қарау уақытында жанында болуға.
Тармақ 33. Егер бiр мемлекеттiң тасымалдаушысы екiншi мемлекеттiң аумағы арқылы өту уақытында қандай да бiр себеппен қозғалысты жалғастыра алмаса, онда осы мемлекеттің Халықаралық автомобиль тасымалдаушылары қауымдастығы көрсетiлген автобус жүргiзушiсiнiң өтiнiшi бойынша тасымалдаушы есебiнен осы автобус жолаушыларын қажеттi бағытта жөнелту мүмкiндiгi бар жақын жердегi мекенге тасымалдауды ұйымдастыруға қажеттi көмек көрсетедi. Тоқтауға мәжбүр болған жағдайда және жолаушыны бару орнына жеткiзу мүмкiндiгi болмағанда, сондай-ақ егер жолаушы ауру немесе кездейсоқ жағдай салдарынан сапарды тоқтатса, сынған немесе мәжбүрлi тоқтау орнынан соңғы бару мекенiне дейiнгi қашықтықты есептей отырып, жол ақысы және багажды тасымалдау құны (комиссиялық алымнан басқасы) оған қайтарылады, бұл Бiрлескен қызмет туралы шартпен реттеледi.
Тармақ 34. Жолаушы автобус рейске шыққанға дейiн кассаға билеттердi қайтаруға және алдын ала сатылған билеттер бойынша алымдарды қоса толық жол ақы құнын алуға мына жағдайларда құқылы: автобус қозғалыс кестесiнде көзделген уақытпен салыстырғанда рейске бiр сағаттан артық кешiккенде; жолаушыға билетте көзделгеннен төмен кластағы орын берілгенде. Жолаушы төменгi кластағы автобуспен жүруге келiсiм берсе, оған билет құнындағы айырмашылық қайтарылады. Егер кестеде көзделген автобустың орнына басқа жүру құны қымбатырақ автобус келсе, осы туралы жарияланғанға дейiн билет сатып алған жолаушылар осы билеттер бойынша қосымша ақы төлеусiз жүруге құқылы. Автобус үлгiсiн ауыстыру туралы хабарланған сәттен бастап билеттер жолаушыларға тиiстi ескерту жасай отырып, белгiленген жоғары тариф бойынша сатылады. Билет сатып алынған автобустың шығу уақытынан үш сағаттай кешiккен жағдайда, ауырған немесе кездейсоқ жағдай салдарынан үш тәулiк iшiнде жолаушы билет құнының 25 процентiн төлей отырып, жол құжаттарын қалпына келтiруге немесе билет құнының 25 процентiн алып қалумен жолақы құнын қайтып алуға құқылы. Ақшаны қайтаруды: билеттi сатқан немесе жеткiзіп берген билеттi алдын ала сататын кассалар - автобус рейске шыққанға дейiн бiр күнтiзбелiк тәулiк (18 сағатқа дейiн) iшiнде; бастапқы бағыт мекенi автовокзалдың (автостанцияның) ағымдағы билеттер сату кассалары - автобус рейске шығатын күнi жүзеге асырады.
Тармақ 36. Осы Жолаушыларды тасымалдау ережелерiн бұзғаны үшiн тасымалдаушылар мен жолаушылардың жауапкершiлігi 1997 жылғы 9 қазандағы Жолаушылар мен багажды халықаралық автомобильмен тасымалдау туралы конвенцияда, халықаралық автомобиль қатынасы туралы көптарапты және екіжақты үкіметаралық келісімдерде, сондай-ақ аумақтарында бұзу жасалған мемлекеттің ұлттық заңдарында көзделеді.