Осы Конвенцияның түпнұсқаға тең болып табылатын ағылшын, орыс және француз тiлiндегi мәтiндерi БҰҰ-ның Бас хатшысына сақталуға тапсырылады. ОСЫНЫ КУӘЛАНДЫРУҒА тиiстi түрде бұған өкiлеттiлер осы Конвенцияға қол қойды. 1991 жылдың жиырма бесiншi ақпанында ЭСПОДА (Финляндияда) ЖАСАСЫЛДЫ.
Тармақ 1. Мұнай тазартатын зауыттар (шикi мұнайдан майлайтын материалдарды ғана өндiретiн кәсiпорындарды қоспағанда) және газдандыру және өнiмдiлiгi күнiне 500 т немесе одан да асатын көмiр мен битумды шымтезектердi азайту үшiн қондырғылар. 2. Жылу электр орталығы және 300 мегаватт немесе одан да астам жылу қуатын жағу үшiн қондырғылар, сондай-ақ АЭС және басқа ядролық реакторы бар құрылыстар (ең үлкен қуаты тұрақты жылу жүктемесiнiң 1 киловатынан аспайтын бөлшектейтiн және өндiретiн материалдарды өндiру және конверсиялау үшiн зерттеу қондырғыларын қоспағанда). 3. Ядролық отынды өндiру немесе байыту, пайдаланылған ядролық отынды регенерациялау немесе жинау, радиоактивтi қалдықтарды жою және өңдеу үшiн ғана арналған қондырғылар. 4. Домналық және мартендiк өндiру және түстi металлургия кәсiпорны iрi қондырғылар. 5. Асбестi және асбестi өңдеу мен қайта құрау және асбестi бар өнiмдердi шығару үшiн: жылдық өндiру 20 000 т дайын өнiмнен асатын - асбестцементтi өнiмдерге қатысты; жылдық өндiру 50 т дайын өнiмнен асатын - фрикциялық материалдарға қатысты; жылына 200 т пайдаланатын - асбестi қолданудың басқа да түрлерiне қатысты қондырғылар. 6. Химиялық комбинаттар. 7. Автомагистралдарды, жылдам жүретiн жолдарды, алысқа қатынайтын темiр жолдарды және негiзгi ұшу-қондыру алаңының ұзындығы 2100 метр және одан да асатын әуежайларды салу. 8. Диаметрi үлкен мұнай және газ құбырлары. 9. Сауда порттары, сондай-ақ iшкi су жолдары мен су сыйымдылығы 1350 тоннадан астам кемелердiң өтуiне мүмкiндiк беретiн кеме жүретiн iшкi жолдарға арналған порттар. 10. Өртеу үшiн қалдықтарды жою, улы және қауiптi қалдықтарды химиялық жолмен өңдеу немесе көму үшiн қондырғылар. 11. Iрi плотиналар мен су қоймалары. 12. Егер алынатын судың жылдық көлемi 10 млн. текше метрге жеткен немесе одан да асқан жағдайда жер асты суларын жинау жөнiндегi қызмет. 13. Целлюлоза және ауада кептiрiлген күнiне 200 немесе одан астам метрлiк тоннадағы қағазды алуды өндiру. 14. Металл рудалары мен көмiр өндiрiлетiн жерлердегi кендердi iрi ауқымда өндiру, шығару және байыту. 15. Континентальдық шельфте көмiрсутектерiн өндiру. 16. Мұнай, мұнай-химиялық және химиялық өнiмдердi сақтау үшiн iрi қоймалар. 17. Ағаштарды үлкен аумақтарда кесу. - осы Конвенцияның мақсаттары үшiн: - "автомагистраль" терминi жол төңiрегiндегi иелiктерге қызмет көрсетпейтiн автокөлiк құралдарына арнайы салынған және олардың жүруiне арналған жолды бiлдiредi: а) уақытша негiздегi жекелеген учаскелердi қоспағанда, жүруге арналған немесе ерекше жағдайларда басқа құралдармен жүруге арналған бiр-бiрiнен бөлiп тұрған алаппен бөлiнген екi бағытқа жүруге арналған жекелеген жүретiн бөлiктерi болады; b) жолдармен, темiр жолдармен немесе трамвай жолдарымен және жаяу жүретiн жолдармен бiр деңгейде кесiп өтетiн жерлерi болмайды; және с) автомагистральдар ретiнде арнайы белгiленедi: - "жылдам жүретiн жол" терминi оған кiру шытырман жолдар немесе реттеп отыратын түйiсу жолдары арқылы ғана мүмкiн болатын және онда, соның iшiнде, тоқтауға және жүретiн бөлiгiнде (жүретiн бөлiктерiнде) аялдауға тыйым салынған, көлiк құралдарының жүруiне арналған жолды бiлдiредi.
Тармақ 1. Оларға қатысты алғанда 2-баптың 5-тармағының ережелерi қолданылатын қызметтiң жоспарланатын түрлерiн қарастыру кезiнде мүдделi Тараптар қызметтің осы түрi, оның iшiнде, төменде аталған бiр немесе бiрнеше критерийлер негiзiнде едәуiр зиянды шекаралық ықпал жасай ма деген мәселенi зерделейтiн болады: а) Ауқымдары: Қызметтiң жоспарланатын түрлері, олардың ауқымдары қызметтiң осы типi үшiн үлкен болып табылады; b) Ауданы: Қызметтің жоспарланатын түрлерi, олар экологиялық көзқарас тұрғысынан ерекше сезiмтал немесе маңызды аудандарда немесе оларға тiкелей жақын жерлерде (мысалы, Рамсар конвенциясының шеңберлерiнде белгiленген күштi ылғалды жерлер, ұлттық парктер, табиғат қорықтары, ерекше ғылыми қызығушылық туғызатын аймақтар немесе археология, мәдениет немесе тарих ескерткiштерi); сондай-ақ қызметтiң жоспарланатын түрлерi, жоспарланатын шаруашылық жүргiзу қызметiнің ерекшелiктерi халыққа елеулi ықпал етуi мүмкiн аудандарда жүзеге асырылады; с) Салдарлары: адамдар және флораның, фаунаның және организмдердiң бағалы түрлерi үшiн елеулi салдарларға соқтыратын, қозғау салынатын ауданда қазiр немесе мүмкiн болатын пайдалануға қатер төңдiретiн және ортаның сыртқы ықпалға тұрақтылық деңгейiн арттыратын салмақтың пайда болуына әкеп соғатын ықпалдардың осындай түрлерiн қоса алғанда, ерекше күрделi және әлеуеттi зиянды ықпал көрсететiн қызметтің жоспарланатын түрлерi. 2. Осы мақсатпен мүдделi Тараптар халықаралық шекараға тiкелей жақын жерде жүзеге асырылатын қызметтің жоспарланатын түрлерiн, сондай-ақ шаруашылық қызметiн өрiстететiн жерден көп алыс жерде едәуiр шекаралық ықпал көрсетуi мүмкiн неғұрлым алыс аудандарда жүзеге асырылатын жоспарланатын қызмет түрлерiн қарайды.
Тармақ 1. Сұрау салушы Тарап немесе Тараптар хатшылыққа ол немесе олар I Қосымшаға енгiзiлген қызметтің қандай бiр жоспарланатын түрiн енгiзе ме, осы Қосымшаның ережелерiне сәйкес құрылатын сұрау салу жөнiндегi комиссияның қарауына едәуiр зиянды шекаралық ықпал көрсете ме деген мәселенi енгiзетiнін хабарлайды. Хабарламада сұрау салу нысанасы көрсетiледi. Хатшылық осы Конвенцияның барлық Тараптарына осы сұрау салу туралы дереу хабарлайды. 2. Сұрау салу жөнiндегi комиссия үш мүшеден тұрады. Сұрау салушы тарап немесе сұрау салу рәсiмiне қатысты басқа тарап бiр ғылыми немесе техникалық сарапшы тағайындайды және осындай түрде тағайындалған екi сарапшы екi жақты келiсiм бойынша үшiншi сарапшыны тағайындайды, ол сұрау салу жөнiндегi комиссияның төрағасы болады. Төраға сұрау салу рәсiмiне қатысты бiрде-бiр тараптың азаматы болып табылмайды, бұл тараптардың бiрде-бiреуiнiң аумағында тұрақты тұрмайды, бұл тараптардың қызметiнде болмайды және қандай бiр сапада болсын бұл iске қатысты болмайды. 3. Егер сұрау салу жөнiндегi комиссия төрағасы екiншi сарапшы тағайындалғаннан кейiн екi ай iшiнде тағайындалмаса, онда Еуропалық экономикалық комиссияның Атқарушы хатшысы кез келген тараптардың өтiнiшi бойынша келесi екi ай iшiнде төрағаны тағайындайды. 4. Егер сұрау салу рәсiмiне қатысушы тараптардың бiрi хатшылықтан хабарлама алғаннан кейiн бiр ай ішінде сарапшыны тағайындамаса, онда басқа Тарап бұл туралы Еуропалық экономикалық комиссияның Атқарушы хатшысына хабарлама бере алады, ол сұрау салу жөнiндегi комиссияның төрағасын келесi екi ай кезеңiнiң iшiнде тағайындайды. Тағайындалған бойдан сұрау салу комиссиясының төрағасы сарапшы тағайындамаған тараптан мұны бiр ай iшiнде жасауды сұрайды. Осы кезең өткен бойда төраға тиiстi түрде ЕЭК-тің Атқарушы хатшысына хабарлама бередi, ол келесi екi айлық кезең iшiнде сарапшыны тағайындайды. 5. Сұрау салу жөнiндегi комиссияның төрағасы өз рәсiмiнің өзiндiк ережелерiн қабылдайды. 6. Сұрау салу жөнiндегi комиссия өз мiндеттерiн жүзеге асыру мақсатымен тиiстi барлық шараларды қабылдай алады. 7. Сұрау салу рәсiмiне қатысушы Тараптар, оның iшiнде, өздерінің иелiгiндегi бар барлық құралдарды пайдалана отырып, сұрау салу жөнiндегi комиссияның жұмысына жәрдемдеседi: а) оған тиiстi құжаттарды, шарттары мен хабарламасын бередi; және b) қажет болған жағдайда оған куәларды немесе сарапшыларды шақыру және олардың айғақтарын тыңдау мүмкiндiгiн бередi. 8. Тараптар мен сарапшылар олар сұрау салу жөнiндегi комиссия жұмысының барысында құпия тәртiпте алған кез келген ақпараттың құпиялылығын сақтайды. 9. Егер сұрау салу рәсiмiне қатысушы тараптардың бiрi сұрау салу жөнiндегi комиссияда болмаса және өз iсiн бере алмаса, онда басқа тарап сұрау салу жөнiндегi комиссиядан өз жұмысын қарауды жалғастыруды және аяқтауды сұрай алады. Сұрау салу жөнiндегi комиссия тараптарының бiреуiнің болмауы немесе өз iсiн беруге тараптардың бiрiнің қатыспауы сұрау салу жөнiндегi комиссияның жұмысын жалғастыру және аяқтау үшiн кедергі болып табылады. 10. Егер сұрау салу жөнiндегi комиссия ерекше жағдаяттар салдарынан өзгеше шешiм қабылдамаса, онда сұрау салу жөнiндегi комиссияның шығындары, сұрау салу рәсiмiне қатысушы оның мүшелерiн, тараптарды қоса алғанда, өзара тең бөлiнедi. Сұрау салу жөнiндегi комиссия өзiнiң барлық шығындарына есеп жүргiзедi және тараптарға бұл шығындар туралы түбегейлi есеп бередi. 11. Сұрау салу рәсiмiнiң нысанасына шын мәнiнде мүддесi болатын кез келген Тарапқа осы iс бойынша пiкiрдi енгiзу нәтижесiнде қозғауға салынуы мүмкiн, оның сұрау салу жөнiндегi комиссияның келiсiмi бойынша iс қарауға қатысуға құқығы болады. 12. Сұрау салу жөнiндегi комиссияның рәсiмдiк мәселелер бойынша шешiмiн көпшiлiк дауыспен оның мүшелерi қабылдайды. Сұрау салу жөнiндегi комиссия түбегейлi пiкiрiн оның мүшелерiнің көпшiлiгі көрсетедi және кез келген ерекше пiкiрдi енгiзедi. 13. Сұрау салу жөнiндегi комиссия өзінің түбегейлi пiкiрiн, егер ол екi айдан аспайтын мерзiмге ұзартуды қажет деп таппаса, өзi құрылған күннен бастап, екi ай iшiнде бередi. 14. Сұрау салу жөнiндегi комиссияның түбегейлi пiкiрi жалпы қабылданған ғылыми пiкiрлерге негiзделедi. Сұрау салу жөнiндегi комиссия сұрау салу рәсiмiн қатысушы тараптарға және хатшылыққа түбегейлi пiкiрiн жеткiзедi.
Тармақ 1. Мүдделi тараптар қажет болған жағдайда ұйымдастыру тетiгiн құруды немесе осы Конвенцияны толық дәрежеде жүзеге асыруды қамтамасыз ету үшiн екi тарапты және көп тарапты келiсiмдер шеңберiнде бар ұйымдастыру өкiлеттiктердi кеңейте алады. 2. Екi тарапты және көп тарапты келiсiмдерге және басқа уағдаластықтарға мыналар енгiзiле алады: а) тиiстi субрегиондарда бар нақты жағдайларды есепке ала отырып, осы Конвенция жүзеге асыруға қатысты кез келген қосымша талаптар; b) өзара мүдделiлiк немесе баламалық принциптерiнде негiзделуге тиiстi ұйымдастыру, әкiмшiлiк және басқа уағдаластықтарын әзiрлеу; с) өз саясатын және қоршаған ортаға жасалатын ықпалды бағалау жүргiзуге қатысты нормалар мен дәiстердің барынша келiсiлу мүмкiндiгiне қол жеткiзу мақсатында қоршаған ортаны қорғау саласындағы шараларды келiсу; d) өлшеу, болжамдау және ықпалды бағалау мен жобадан кейiнгi талдау өткiзудi белгiлеу әдiстерiн әзiрлеу, жетiлдiру және/немесе келiсу; е) қоршаған ортаға жасалатын ықпалды бағалауға қатысты бастапқы деректердi қамтамасыз ету мақсатында қоршаған ортаның сапасына қатысты салғастырылатын деректердi әзiрлеу және/немесе әдiстерi мен жинау бағдарламаларын жетiлдiру, талдау және сақтау және дер кезiнде тарату; f) осы Конвенцияның ережелерiне сәйкес қоршаған ортаға жасалатын ықпалды бағалауды және шекаралық ластанудың сыни мөлшерiн белгiлеудi қолдануға қатысты жоспарланатын қызметтi жүзеге асыру орнына, сипаты мен ауқымына байланысты шекаралық ықпалдың маңызын сипаттайтын ақаулы деңгейлер мен неғұрлым нақты критерийлердi белгiлеу; q) қажет болған жағдайда қоршаған ортаға жасалатын ықпалды бағалауды бiрлесіп жүргiзу, мониторингтiң бiрлескен бағдарламасын әзiрлеу, мониторинг құрылғыларын бiр iзге салу және алынған деректер мен ақпараттың сыйымдылығын қамтамасыз ету үшiн әдiснамаларды келiсу.
Тармақ 1. Талапкер-талап немесе Талапкер-тараптар хатшылықты Тараптар дауды осы Конвенцияның 5-бабының 2-тармағына сәйкес төрелiкте қарауға беруге уағдаласқаны туралы хабардар етедi. Хабарламада, оның iшiнде, туындаған дауды түсiндiруге немесе қолдануға қатысты осы конвенцияның Бабын қоса алғанда, төрелiкте iс қараудың нысанасы көрсетіледi. Хатшылық осындай түрде алынған ақпаратты осы Конвенцияның барлық Тараптарына жiбередi. 2. Төрелiк сот үш мүшеден тұрады. Талапкер-тарап немесе Талапкер-тараптар сияқты дауға қатысушы басқа Тарап немесе басқа Тараптар бiр төрешiден тағайындайды және осындай түрде тағайындалған екi төрешi өзара келiсiм бойынша төрелiк сот төрағасының мiндетiн орындайтын үшiншi төрешiнi тағайындайды. Төраға даудың бiрде-бiр тарапының азаматы болмайды, бұл тараптардың бiрде-бiреуінің аумағында әдетте тұрғылықты жерi болмайды, бұл тараптардың қызметiнде болмайды және қандай бiр сапада болсын бұл iске қатысты болмайды. 3. Егер екiншi төрешi тағайындалғаннан кейiн екi ай өткеннен кейiн төрелiк соттың төрағасы тағайындалмаса, онда Еуропалық экономикалық комиссияның Атқарушы хатшысы кез келген тараптардың өтiнiшi бойынша келесi екi ай iшiнде оны тағайындайды. 4. Егер дау тараптарының бiрi хатшылықтан өтiнiш алғаннан кейiн екi ай iшiнде төрешiнi тағайындамаса, онда басқа Тарап бұл туралы Еуропалық экономикалық комиссияның Атқарушы хатшысына хабарлама бере алады, ол төрелiк сот төрағасын келесi екi ай кезеңiнің iшiнде тағайындайды. Өзi тағайындалғаннан кейiн төрелiк соттың төрағасы төрешiнi әлi тағайындамаған тараптан мұны екi ай iшiнде жасауды сұрайды. Осы кезең өткен бойда төраға тиiстi түрде ЕЭК-тiң Атқарушы хатшысына хабарлама бередi, ол келесi екi айлық кезең iшiнде төрешiнi тағайындайды. 5. Төрелiк сот халықаралық құқыққа және осы Конвенцияның ережелерiне сәйкес өз шешiмiн шығарады. 6. Осы Қосымшаның ережелерiне сәйкес құрылған кез келген төрелiк сот өз рәсiмiнің өзiндiк ережесiн әзiрлейдi. 7. Рәсiмдiк мәселелер бойынша да, тиiстi мәселелер бойынша да, төрелiк соттың шешiмi оның мүшелерiнің көпшiлiк даусымен қабылданады. 8. Фактiлердi белгілеу үшiн сот бүкiл тиiстi шараларды қабылдай алады. 9. Дау Тараптары төрелiк соттың жұмысына, оның iшiнде, өздерiнің қарамағындағы барлық бар құралдарды пайдалана отырып жәрдем бередi: а) оған барлық тиiстi құжаттарды, шарттары мен ақпаратты бередi; және b) қажет болған жағдайда оған куәларды немесе сарапшыларды шақыру және олардың айғақтарын тыңдау мүмкiндiгiн бередi. 10. Тараптар мен төрелiк сот мүшелерi өздерi төрелiк сотта iс қарау барысында құпия тәртiппен алған кез келген ақпараттың құпиялылығын сақтайды. 11. Төрелiк сот тараптардың бiрiнің өтiнiшi бойынша уақытша қорғау шараларын қабылдауға ұсыныс жасай алады. 12. Егер дау тараптарының бiрi төрелiк сотқа келмесе немесе өз iсiн қарауға қатыспаса, онда басқа тарап соттан iс қарауды жалғастыруды және өзiнің түбегейлi шешiмiн шығаруды сұрай алады. Сотта тараптардың бiрiнің болмауы немесе тараптардың бiрінің iс қарауға қатыспауы iс қарау үшiн кедергi болмайды. Түбегейлi шешiм шығарар алдында төрелiк сот талаптың iс жүзiнде және заңды түрде негiзделгенiне кез жеткiзуге тиiс. 13. Төрелiк сот тiкелей даудың мәнiнен туындаған қарсы талаптарды тыңдап, ол бойынша шешiм шығара алады. 14. Егер төрелiк сот iстің нақты жағдайларын негiзге ала отырып, өзге шешiм қабылдамаса, онда сот мүшелерiнің қызметтерiне төлеудi қоса алғанда, сот шығындарын дау тараптары өзара тең бөлiседi. Сот өзiнің барлық шығындарын тiркейдi және тараптарға осы шығындар туралы түбегейлi есеп бередi. 15. Дау нысанасында құқықтық сипаттағы мүддесi бар және осы iс бойынша шешiм нәтижесiнде қозғау салынатын осы Конвенцияның кез келген тарабының сот келiсiмiмен iс қарауға құқығы бар. 16. Төрелік сот, егер ол бұл мерзiмдi бес айдан аспайтын мерзiмге ұзарту қажет деп тапса, өзiн құрылған күннен кейiнгi бес ай iшiнде өз шешiмiн шығарады. 17. Төрелiк соттың шешiмi себептердi түсiндiрумен қоса жүредi. Оның шешiмi түбегейлi және даудың барлық тараптары үшiн мiндеттi болып табылады. Төрелiк сот өз шешiмiн дау тараптары мен хатшылықтың назарына жеткiзедi. Хатшылық алынған ақпаратты осы Конвенцияның барлық тараптарына жолдайды. 18. Тараптар арасында сот шешiмiн түсiндiруге немесе орындауға қатысты пайда болуы мүмкiн кез келген дау осы шешiмдi шығарған төрелiк сотқа кез келген тарап арқылы немесе оның қызметiн пайдалану мүмкiн болмаса, бiрiншiсi сияқты осындай мақсатпен құрылған басқа сотқа берiледi.