Бап 1 — О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты РК по вопросам совершенствования гражданского законодательства

Тармақ 1. Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесі 1994 жылғы 27 желтоқсанда қабылдаған Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне (Жалпы бөлім) (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің Жаршысы, 1994 ж., № 23-24 (қосымша); 1995 ж., № 15-16, 109-құжат; № 20, 121-құжат; Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 1996 ж., № 2, 187-құжат; № 14, 274-құжат; № 19, 370-құжат; 1997 ж., № 1-2, 8-құжат; № 5, 55-құжат; № 12, 183, 184-құжаттар; № 13-14, 195, 205-құжаттар; 1998 ж., № 2-3, 23-құжат; № 5-6, 50-құжат; № 11-12, 178-құжат; № 17-18, 224, 225-құжаттар; № 23, 429-құжат; 1999 ж., № 20, 727, 731-құжаттар; № 23, 916-құжат; 2000 ж., № 18, 336-құжат; № 22, 408-құжат; 2001 ж., № 1, 7-құжат; № 8, 52-құжат; № 17-18, 240-құжат; № 24, 338-құжат; 2002 ж., № 2, 17-құжат; № 10, 102-құжат; 2003 ж., № 1-2, 3-құжат; № 11, 56, 57, 66-құжаттар; № 15, 139-құжат; № 19-20, 146-құжат; 2004 ж., № 6, 42-құжат; № 10, 56-құжат; № 16, 91-құжат; № 23, 142-құжат; 2005 ж., № 10, 31-құжат; № 14, 58-құжат; № 23, 104-құжат; 2006 ж., № 1, 4-құжат; № 3, 22-құжат; № 4, 24-құжат; № 8, 45-құжат; № 10, 52-құжат; № 11, 55-құжат; № 13, 85-құжат; 2007 ж., № 2, 18-құжат; № 3, 20, 21-құжаттар; № 4, 28-құжат; № 16, 131-құжат; № 18, 143-құжат; № 20, 153-құжат; 2008 ж., № 12, 52-құжат; № 13-14, 58-құжат; № 21, 97-құжат; № 23, 114, 115-құжаттар; 2009 ж., № 2-3, 7, 16, 18-құжаттар; № 8, 44-құжат; № 17, 81-құжат, № 19, 88-құжат; № 24, 125, 134-құжаттар; 2010 ж., № 1-2, 2-құжат; № 7, 28-құжат; № 15, 71-құжат; № 17-18, 112-құжат; 2011 жылғы 26 қаңтарда «Егемен Қазақстан» және «Казахстанская правда» газеттерінде жарияланған «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне білім беру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2011 жылғы 19 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңы ; 2011 жылғы 8 ақпанда «Егемен Қазақстан» және 2011 жылғы 5 ақпанда «Казахстанская правда» газеттерінде жарияланған «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне медиация мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» 2011 жылғы 28 қаңтардағы Қазақстан Республикасының Заңы ):

1) 2-баптың 2-тармағында: бірінші сөйлем «жүзеге асырады» деген сөздерден кейін «, сондай-ақ егер заңнамалық актілерде өзгеше белгіленбесе, құқықтарынан бас тартады» деген сөздермен толықтырылсын; екінші сөйлемдегі «шарттың заңдарға қайшы келмейтін кез келген жағдайларын» деген сөздер «оның заңнамаға қайшы келмейтін кез келген талаптарын» деген сөздермен ауыстырылсын;
2) 3-баптың 2-тармағы мынадай мазмұндағы екінші бөлікпен толықтырылсын: «Қазақстан Республикасы азаматтық заңнамасының нормалары Қазақстан Республикасы азаматтық заңнамасының негізгі бастауларына қайшы келмейді.»;
3) 8-баптың 2-тармағы мынадай редакцияда жазылсын: «2. Азаматтар мен заңды тұлғаларға тиесілі құқықтардың жүзеге асырылмауы, заңнамалық актілерде көзделген жағдайларды қоспағанда, бұл құқықтардың тоқтатылуына әкеп соқпайды.»;
4) 10-баптың 1-тармағында: «меншікке» деген сөз «меншік құқығына» деген сөздермен ауыстырылсын; «шаруашылық басқару» деген сөздер «шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару» деген сөздермен ауыстырылсын;
5) 16-баптың 2-тармағында: «адамдардың» деген сөзден кейін «(жас балалардың)» деген сөздермен толықтырылсын; «ата-анасының, асырап алушыларының немесе қорғаншыларының» деген сөздер «заңды өкілдерінің» деген сөздермен ауыстырылсын;
6) 22-баптың 1-тармағындағы «ата-анасының, асырап алушыларының немесе қорғаншыларының» деген сөздер «олардың заңды өкілдерінің» деген сөздермен ауыстырылсын;
7) 22-1-бапта : 1-тармақтағы «ата-анасының, асырап алушыларының немесе қамқоршысының» деген сөздер «оның заңды өкілдерінің» деген сөздермен ауыстырылсын; 2-тармақтағы «ата-анасының екеуінің де, асырап алушылардың немесе қамқоршысының» деген сөздер «оның заңды өкілдерінің» деген сөздермен ауыстырылсын; 3-тармақтың екінші бөлігіндегі «Ата-аналар, асырап алушылар мен қамқоршы» деген сөздер «Заңды өкілдер» деген сөздермен ауыстырылсын;
8) 23-бапта : тақырып «кәмелетке толмағандардың» деген сөздерден кейін «(жас балалардың)» деген сөздермен толықтырылсын; 1-тармақта: «кәмелетке толмағандар» деген сөздерден кейін «(жас балалар)» деген сөздермен толықтырылсын; «ата-анасы, асырап алушылары немесе қорғаншылары» деген сөздер «заңды өкілдері» деген сөздермен ауыстырылсын; 2-тармақ «кәмелетке толмағандар» деген сөздерден кейін «(жас балалар)» деген сөздермен толықтырылсын;
9) 25-баптың 2-тармағы «кәмелетке толмағандардың» деген сөздерден кейін «(жас балалардың)» деген сөздермен толықтырылсын;
10) 37-баптың 2-тармағындағы «заңдар» деген сөз «заңнамалық актілер» деген сөздермен ауыстырылсын;
11) 38-баптың 2-тармағы мынадай редакцияда жазылсын: «2. Заңды тұлға белгілі бір атаумен заңды тұлғалардың бірыңғай мемлекеттік тіркеліміне енгізіледі. Заңды тұлғаның атауы Қазақстан Республикасында тіркелген заңды тұлғалардың атауын толық немесе оның елеулі бөлігінде қайталамауға тиіс. Коммерциялық ұйым болып табылатын заңды тұлғаның атауы заңды тұлға тіркелгеннен кейін оның фирмалық атауы болып табылады. Заңды тұлғаның фирмалық атауды тек қана өзі пайдалануға құқығы бар. Бөтен бір фирмалық атауды заңсыз пайдаланатын тұлға фирмалық атаудың құқық иесінің талап етуі бойынша мұндай атауды пайдалануды тоқтатуға және келтірілген залалдың орнын толтыруға міндетті. Заңды тұлғаның фирмалық атауды пайдалануға байланысты құқықтары мен міндеттері заңнамада айқындалады.»;
12) 42-баптың 2-тармағындағы «коммерциялық ұйымдар үшін фирмалық атауы» деген сөздер «заңды тұлғалардың атауы, ал коммерциялық ұйымдар үшін - фирмалық атауы» деген сөздермен ауыстырылсын;
13) 49-баптың 2-тармағында: 3), 4) және 5) тармақшалар мынадай редакцияда жазылсын: «3) орналасқан жері бойынша немесе нақты мекенжайы бойынша заңды тұлға, сондай-ақ заңды тұлға бір жыл ішінде оларсыз жұмыс істей алмайтын құрылтайшылар (қатысушылар) және лауазымды адамдар болмаған; 4) қызметін заңнаманы өрескел бұза отырып жүзеге асырған: заңды тұлғаның жарғылық мақсаттарына қайшы келетін қызметті үнемі жүзеге асырған; қызметін тиісті рұқсатсыз (лицензиясыз) не заңнамалық актілерде тыйым салынған қызметті жүзеге асырған; 5) басқа да заңнамалық актілерде көзделген жағдайларда таратылуы мүмкін.»;
14) 54-баптың бірінші бөлігіндегі «Төлем қабілеті жоқ» деген сөздер «Дәрменсіз» деген сөзбен ауыстырылсын;
15) 59-баптың 4-тармағында: бірінші бөліктің орыс тіліндегі мәтініне түзету енгізілді, қазақ тіліндегі мәтіні өзгермейді; екінші бөліктегі «арызы бойынша» деген сөздер «арызы негізінде» деген сөздермен ауыстырылсын;
16) 117 және 118-баптар мынадай редакцияда жазылсын:

Тармақ 1. Жылжымайтын мүлікке (жылжымайтын заттар) жер учаскелері, ғимараттар, құрылыстар, көпжылдық екпелер және жермен тығыз байланысты өзге мүлік, яғни орнынан олардың мақсатына сай емес шығынсыз ауыстыру мүмкін болмайтын объектілер жатады. Егер кондоминиум объектісінің құрамындағы пәтерлер және өзге де тұрғын үй-жайлар, сондай-ақ тұрғын емес үй-жайлар дара (бөлек) меншікте болса, олар дербес жылжымайтын мүлік объектілері (түрлері) болып танылады. 2. Мемлекеттік тіркеуге жататын әуе және теңіз кемелері, ішкі суда жүзу кемелері, «өзен-теңіз» жүзу кемелері, ғарыш объектілері де жылжымайтын заттарға теңестіріледі. Заңнамалық актілермен жылжымайтын заттарға өзге мүліктер де жатқызылуы мүмкін. Осы Кодекстің және өзге де заңнамалық актілердің жылжымайтын заттарға байланысты қатынастарды реттейтін нормалары Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде тікелей көзделген жағдайда, осы тармақта көрсетілген заттарға қолданылады. 3. Ақша мен бағалы қағаздарды қоса алғанда, жылжымайтын затқа жатпайтын мүлік жылжымалы мүлік деп танылады. Заңнамалық актілерде көрсетілген жағдайларды қоспағанда, жылжымалы заттарға құқықтарды тіркеу талап етілмейді.

Тармақ 1. Жылжымайтын мүлікке құқықтардың (құқықтар ауыртпалығының) туындауы, өзгеруі және тоқтатылуы осы Кодексте және «Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы» Қазақстан Республикасының Заңында көзделген жағдайларда мемлекеттік тіркелуге жатады. Мемлекеттік тіркеудің жылжымайтын мүлікке байланысты өзге де объектілері «Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы» Қазақстан Республикасының Заңында айқындалады. 2. Егер осы Кодексте және «Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы» Қазақстан Республикасының Заңында өзгеше белгіленбесе, жылжымайтын мүлікке құқықтар (құқықтар ауыртпалығы) мемлекеттік тіркелген кезден бастап туындайды, өзгереді және тоқтатылады. Егер тіркеуден бас тартылмаса, өтініш берген кез мемлекеттік тіркеу кезі болып танылады. 3. Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеуді жүзеге асыратын орган тіркеуге ұсынылған құқық белгілейтін құжатта жазба жасау арқылы жүргізілген тіркеуді құқық иеленушінің өтініші бойынша куәландыруға міндетті. «Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы» Қазақстан Республикасының Заңында көзделген жағдайларда тіркеуді жүзеге асыратын орган жылжымайтын мүлікке меншік құқығы (өзге заттай құқық) туралы куәлік береді. 4. Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу жариялы болып табылады. Тіркеуді жүзеге асыратын орган жылжымайтын мүлікке тіркелген құқықтар туралы ақпаратты кез келген тұлғаға «Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы» Қазақстан Республикасының Заңында белгіленген шектеулерді ескере отырып беруге міндетті. 5. Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеуден бас тарту не тіркеуден негізсіз жалтару жағдайларында сотқа шағым жасалуы мүмкін. 6. Мемлекеттік тіркеу тәртібі осы Кодекске және «Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес белгіленеді. 7. Азаматтық әуе кемелерін, теңіз кемелерін, ішкі суда жүзу кемелерін, «өзен-теңіз» жүзу кемелерін жылжымайтын мүлікке теңестірілген объектілер ретінде мемлекеттік тіркеу тәртібі Қазақстан Республикасының әуе кеңістігін пайдалану және авиация қызметі, сауда мақсатында теңізде жүзу, ішкі су көлігі саласындағы заңдарымен реттеледі.»;

17) 119-бапта : 1-тармақтың екінші бөлігі алып тасталсын; 2-тармақтағы «заң құжаттарында немесе» деген сөздер алып тасталсын; мынадай мазмұндағы 3-1-тармақпен толықтырылсын: «3-1. Кәсіпорынның құрамына мүліктік кешен ретінде кіретін жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеудің ерекшеліктері «Жылжымайтын мүлікке құқықтарды мемлекеттік тіркеу туралы» Қазақстан Республикасының Заңында белгіленеді.»;
18) 141-баптың 1-тармағындағы «адамның» деген сөз «жеке тұлғаның» деген сөздермен ауыстырылсын;
19) 143-бапта : 1-тармақтағы «немесе заңды тұлға» деген сөздер алып тасталсын; 6-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «6. Азаматқа қатысты оның ар-намысына, қадір-қасиетіне немесе іскерлік беделіне кір келтіретін мағлұматтар таратылған болса, ол мұндай мағлұматтарды теріске шығарумен бірге олардың таратылуынан өзіне келтірілген залалдың және моральдық зиянның орнын толтыруды талап етуге құқылы. Моральдық зиянды өтеу туралы талапты қоспағанда, осы баптың азаматтың іскерлік беделін қорғау туралы қағидалары тиісінше заңды тұлғаның іскерлік беделін қорғауға да қолданылады. Заңды тұлғаның іскерлік беделін қорғауға осы Кодексте белгіленген тәртіппен залалдың орнын толтыру туралы қағидалар қолданылады.»;
20) 155-бапта : 1-тармақта: «сәйкес» деген сөзден кейін «міндетті» деген сөзбен толықтырылсын; «тіркелгеннен кейін» деген сөздер «тіркелген кезден бастап» деген сөздермен ауыстырылсын; 2-тармақта: бірінші сөйлемдегі «мәміле бойынша құқықтарды» деген сөздер «мәмілені» деген сөзбен ауыстырылсын; екінші сөйлемдегі «құқықтар» деген сөз «мәміле» деген сөзбен ауыстырылсын;
21) 156-баптың 5-тармағы «қаралады,» деген сөзден кейін «заңда көзделген жағдайларда» деген сөздермен толықтырылсын;
22) 157-баптың 1, 3 және 8-тармақтары мынадай редакцияда жазылсын: «1. Мәміленің нысанына, мазмұнына және қатысушыларына, сондай-ақ олардың ерік білдіру бостандығына қойылатын талаптар бұзылған жағдайда, мүдделі тұлғалардың, тиісті мемлекеттік органның не прокурордың талап-арызы бойынша мәміле жарамсыз деп танылуы мүмкін. Көрсетілген мәмілені жасау нәтижесінде құқықтары мен заңды мүдделері бұзылған немесе бұзылуы мүмкін тұлға мүдделі тұлға болып табылады.»; «3. Мәміле жарамсыз болған кезде тараптардың әрқайсысы екінші тарапқа мәміле бойынша алынғанның барлығын қайтарып беруге, ал заттай қайтарып беру мүмкін болмаған жағдайда (оның ішінде, алынғандар мүлікті пайдалану, орындалған жұмыс немесе көрсетілген қызмет түрінде болса) - қайтарылуға тиіс мүліктің құнын, мүлікті пайдаланудың, орындалған жұмыстардың немесе көрсетілген қызметтердің құнын, егер мәміле жарамсыздығының өзге салдары осы Кодексте көзделмеген болса, ақшалай қайтаруға міндетті.»; «8. Егер осы Кодексте, заңнамалық актілерде өзгеше көзделмесе немесе мәміленің мәнінен немесе мазмұнынан өзгеше туындамаса, жарамсыз мәміле заңдық салдарға әкеліп соқтырмайды, бұған оның жарамсыздығына байланысты және ол жасалған кезден бастап жарамсыз болған мәмілелер кірмейді.»;
23) 159-бапта : 3-тармақ «толмаған адам» деген сөздерден кейін «(жас бала)» деген сөздермен толықтырылсын; 4-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «4. Он төрт жасқа толған кәмелетке толмаған адамның заңды өкілдерінің келісімінсіз жасаған мәмілесін, заң бойынша оның өзі дербес жасауға құқығы бар мәмілелерді қоспағанда, сот заңды өкілдерінің талабы бойынша жарамсыз деп тануы мүмкін. Осы баптың қағидалары осы Кодекске сәйкес әрекетке толық қабілетті деп танылатын (осы Кодекстің 17-бабының 2-тармағы, 22-1-бабы) кәмелетке толмағандардың мәмілелеріне қолданылмайды.»; 11-тармақтағы «күнілгері» деген сөз алып тасталсын; 12-тармақтағы «ата-анасының, асырап алушыларының немесе қорғаншыларының» деген сөздер «заңды өкілдерінің» деген сөздермен ауыстырылсын;
24) 163-баптың 3-тармағы мынадай редакцияда жазылсын: «3. Өкіл жеке өзіне қатысты да, сонымен бірге өзі өкілі болып табылатын басқа адамға қатысты да өкілдік берушінің атынан мәмілелер жасай алмайды. Бұл қағида коммерциялық өкілдікке қолданылмайды.»;
25) 164-баптағы «- ата-анасы (асырап алушылары) мен қорғаншылары» деген сөздер алып тасталсын;
26) 169-баптың 2-тармағы мынадай редакцияда жазылсын: «2. Сенім білдірілген адамның өз өкілеттігін басқа адамға беруі жөніндегі сенімхатты, осы Кодекстің 167-бабының 4 және 6-тармақтарында көзделгеннен басқа жағдайларда, нотариат куәландыруға тиіс. Сенім білдірген адам өз өкілеттігін басқа адамға толық көлемде сеніп беретін сенімхатқа бастапқы сенімхат қоса берілуге тиіс. Сенім білдірілген адам бастапқы сенімхатта көрсетілген жекелеген өкілеттіктерді басқа адамға не бірнеше адамға сеніп беретін сенімхатқа бастапқы сенімхаттың нотариат куәландырған көшірмесі қоса берілуге тиіс.»;
27) 193-1-баптың 2-тармағы «байланыс желілері;» деген сөздерден кейін «телерадио хабарларын тарату объектілері (телевизия және радио хабарларын таратудың жерүсті және жерсеріктік жүйелерінің өндірістік-технологиялық кешені); мұнайды қайта өңдеу өндірістері; қуаты кемінде 50 мегаватт энергия өндіруші объектілер;» деген сөздермен толықтырылсын;
28) 195-баптың 1-тармағы мынадай мазмұндағы 3-1) тармақшамен толықтырылсын: «3-1) бөтеннің жылжымайтын мүлкін шектеулі түрде нысаналы пайдалану құқығы (сервитут);»;
29) 238-бап мынадай мазмұндағы 1-1-тармақпен толықтырылсын: «1-1. Егер шарт бойынша мүлікті иеленушінің меншік құқығы мемлекеттік тіркелуге жататын болса, онда мүлікті иеленушінің меншік құқығы, егер заңнамалық актілерде өзгеше көзделмесе, осындай тіркеу жасалған кезден бастап туындайды.»;
30) 240-бапта : 4-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «4. Иелену мерзімінің өтуі затты иеленген кезден басталады.»; 5-тармақ алып тасталсын;
31) 255-баптың тақырыбы мынадай редакцияда жазылсын:
32) 292-баптың 1-тармағының бірінші бөлігі «кепілпұл» деген сөзден кейін «, кепілдік жарна» деген сөздермен толықтырылсын;
33) 303-бапта : мынадай мазмұндағы 3-1-тармақпен толықтырылсын: «3-1. Банктік салым кепілге қойылған кезде салымшының банктік салым шарты бойынша құқықтары кепілге ұсынылады. Кепіл беруші - салымшы кепіл ұстаушы туралы мәліметтерді көрсете отырып, банктік салым кепілі туралы банкке жазбаша хабарлауға міндетті.»; 5-тармақтың екінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «Егер шартта өзгеше көзделмесе, осы ақша үшін алынатын сыйақы (мүдде) кепіл берушіге тиесілі болады.»;
34) 308-бап мынадай редакцияда жазылсын:

Тармақ 1. Егер осы Кодекстен өзгеше туындамаса, тіркелуге жататын мүлікті кепілге салу осы мүліктің тіркелуін жүзеге асыратын органда тіркелуге тиіс. Жылжымайтын мүлік кепілі жылжымайтын мүлікке құқықтардың тіркелуін жүзеге асыратын органда мемлекеттік тіркелуге жатады. 2. Кепіл нысанасының өзгеруі тіркелуге жатады. Кепілдегі басқа өзгерістер қатысушылардың қалауы бойынша тіркелуі мүмкін. 3. Кепілді тоқтату туралы жазба тізілімге: 1) негізгі міндеттеменің орындалуына байланысты кепіл ұстаушының өтініші негізінде кепілді тоқтатуды тіркеу кезінде; 2) Қазақстан Республикасының заңнамалық актілерінде көзделген тәртіппен кепіл нысанасынан ақы өндіріп алу кезінде; 3) кепіл шартының бұзылуына байланысты кепілді тоқтатуды тіркеу кезінде; 4) осы Кодексінің 322-бабында көзделген өзге де негіздер бойынша кепілді тоқтату кезінде енгізіледі. 4. Кепілмен қамтамасыз етілген міндеттемені орындаған кепіл беруші тізілімдегі кепіл туралы жазбаның жойылуын талап етуге құқылы. Кепіл ұстаушы кепіл берушінің талабы бойынша тіркеуді жүргізетін органға қажетті құжаттар мен жазбаша өтініштерді табыс етуге міндетті. Кепіл ұстаушы бұл міндеттемелерді орындамаған немесе уақтылы орындамаған жағдайда, кепіл беруші өзіне келтірілген залалдың өтелуін талап етуге құқылы.»;

35) 319-бапта : 1-тармақтағы «Осы Кодекстің 20-бабына сәйкес кепілге салынған ақы өндіріліп алынған» деген сөздер «Кепілге салынған» деген сөздермен ауыстырылсын; 1-1-тармақтың екінші бөлігінің бірінші сөйлемі «болып табылатын» деген сөздерден кейін «немесе ақшалай міндеттеме бойынша кепілге қойылған құқықтар (талаптар) бойынша тиесілі» деген сөздермен толықтырылсын;
36) 320-баптың 2-тармағының 2) тармақшасында: «екі айдан» деген сөздер «отыз күннен» деген сөздермен ауыстырылсын; «немесе тапсырыс хатпен кепіл шартында көрсетілген мекенжай бойынша кепіл берушіге жібереді» деген сөздермен толықтырылсын;
37) 18-тарау мынадай мазмұндағы 7-параграфпен толықтырылсын:

Бап 1 О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты РК по вопросам совершенствования гражданского законодательства