Тармақ 1. Осы баптың мақсаты үшін: (а) «инвестициялық дау» Уағдаласушы Тарап пен екінші Уағдаласушы Тараптың инвесторы арасындағы, шығынның немесе залалдың не бір Уағдаласушы Тараптың осы Келісімге сәйкес екінші Уағдаласушы Тараптың инвесторына немесе оның бірінші Уағдаласушы Тараптың аумағындағы инвестицияларына қатысты кез келген міндеттемені болжамды бұзушылығы салдарынан туындаған дауды білдіреді; (b) «Дауласушы инвестор» инвестициялық даудың тарапы болып табылатын инвесторды білдіреді; (c) «Дау Тарапы» инвестициялық даудың тарапы болып табылатын Уағдаласушы Тарапты білдіреді; (d) «Дауласушы тараптар» дау тарапын және дауласушы инвесторды білдіреді. 2. Осы баптың ережелері дауласушы инвестордың дау тарапының аумағында дауды әкімшілік жолмен немесе сотта реттеуге қол жеткізуіне кедергі келтіруші ретінде түсіндірілмеуге тиіс. 3. Инвестициялық дау мүмкіндігіне қарай, дауласушы тараптардың арасындағы консультациялар немесе келіссөздер арқылы бейбіт жолмен реттелуге тиіс. 4. Егер инвестициялық дау дауласушы инвестор жазбаша түрде консультацияларды немесе келіссөздерді сұраған күннен бастап үш айдың ішінде осындай консультациялар немесе келіссөздер арқылы шешіле алмаса және егер дауласушы инвестор инвестициялық дауды шешу үшін сот немесе әкімшілік органдарға немесе органға ұсынбаса, онда дауласушы инвестор инвестициялық дауды мынадай халықаралық бітімгерлік іс жүргізу немесе төрелік соттардың біріне: (а) Уағдаласушы Тараптардың екеуі де Инвестициялық дауларды реттеу бойынша конвенцияның (осы бапта бұдан әрі - ИДРХК конвенциясы) қатысушылары болған жағдайда, 1965 жылғы 18 наурызда Вашингтонда қол қойылған, Мемлекеттер мен басқа мемлекеттердің жеке және заңды тұлғалары арасындағы инвестициялық дауларды реттеу бойынша конвенцияға сәйкес бітімгерлікке немесе төрелікке; (b) Уағдаласушы Тараптардың, екеуі емес, тек біреуі ғана ИДРХК конвенциясының қатысушысы болып табылатын жағдайда, Инвестициялық дауларды реттеуге арналған халықаралық орталықтың қосымша алаң қағидаларына сәйкес бітімгерлікке немесе төрелікке; (с) БҰҰ-ның Халықаралық сауда құқығы жөніндегі комиссиясының Төрелік регламентіне сәйкес төрелікке; және (d) Дауласушы тараппен келісілген жағдайда, басқа Төрелік регламентіне сәйкес кез келген төрелікке ұсына алады. 5. Төрелік соттың қолданылатын қағидалары жоғарыда көрсетілген 4-тармаққа сәйкес қалыптастырылған төрелікке осы бапта көзделген ерекшеліктер ескеріле отырып қолданылады. 6. Инвестициялық дауды осы баптың 4-тармағына сәйкес бітімгерлікке немесе төрелікке беруге ниет білдірген дауласушы инвестор оны бергенге дейін кемінде 90 күн бұрын Дауласушы тарапты бұл туралы жазбаша түрде хабардар етуге тиіс. Осындай хабарламада: (а) дауласушы инвестордың атауы және мекенжайы; (b) Дауласушы тараптың белгілі бір шаралары және осы Келісімге сәйкес болжамды түрде бұзылған міндеттемелерді қоса алғанда, инвестициялық даудың проблеманы анық көрсету үшін жеткілікті іс жүзіндегі және құқықтық негіздерінің қысқаша түйіндемесі; (с) дауласушы инвестор таңдайтын, осы баптың 4-тармағында тұжырымдалған бітімгерлік немесе төрелік; және (d) шығындарды қанағаттандырудың талап етілетін нысаны және шамалас сомасы болуға тиіс. 7. Әрбір Уағдаласушы Тарап осы арқылы дауласушы инвестордың инвестициялық дауларды осы баптың 4-тармағында тұжырымдалған бітімгерлікке немесе төрелікке дауласушы инвестордың таңдауы бойынша беруіне келіседі. 8. Жоғарыда көрсетілген 7-тармақта берілген келісім және дауласушы инвесторлардың талаптарды төрелікке ұсынуы мынадай талаптарды: (а) дауласушы тараптардың жазбаша келісімі бөлігінде ИДРХК конвенциясының II тарауын немесе Инвестициялық дауларды реттеу жөніндегі халықаралық орталықтың қосымша алаң қағидаларын; және (b) жазбаша келісім бөлігінде 1958 жылғы 10 маусымда Нью-Йорк қаласында қол қойылған Шетелдік төрелік шешімдерді тану және орындау туралы Конвенцияның (бұдан әрі - Нью-Йорк Конвенциясы) II бабын қанағаттандыруға тиіс. 9. Осы баптың 7-тармағына нұқсан келтірместен, егер дауласушы инвестор қайсысы бұрын болғанына байланысты, дауласушы инвестор осы баптың 1 (а)-тармағында айтылған шығындарға немесе залалдарға ұшыраған болса, ол туралы дауласушы инвестор хабардар болған немесе хабардар болуға тиіс күннен бастап үш жылдан астам уақыт өткен болса, ешқандай талап осы баптың 4-тармағына сәйкес бітімгерлікке немесе төрелікке жіберіле алмайды. 10. Осы баптың 4-тармағына нұқсан келтірместен, дауласушы инвестор Дауласушы тараптың заңдарына және нормативтік актілеріне сәйкес әкімшілік немесе сот органында шығын төлемі қосылмайтын уақытша сот тыйымы бойынша қуынымға бастамашы бола алады немесе ол бойынша талқылауды жалғастыра алады. 11. Егер дауласушы тараптар өзгеше келіспесе, осы баптың 4-тармағына сәйкес қалыптастырылған төрелік үш төрешіні қамтуға тиіс: әрбір дауласушы тараптан бір төрешіден тағайындалады және төрағалық етуші үшінші төреші дауласушы тараптың келісілген шешімімен тағайындалады. Егер дауласушы инвестор немесе дауласушы тарап инвестициялық дау төреліктің қарауына берілген күннен бастап алпыс күн ішінде төрешіні немесе төрешілерді тағайындамаса, Инвестициялық дауларды реттеу жөніндегі Халықаралық орталықтың (бұдан әрі - «ИДРХО») Бас хатшысы дауласушы тараптардың кез келгенінің сұрау салуы бойынша, осы баптың 12 және 13-тармақтарының ережелеріне сәйкес төрешіні немесе төрешілерді ИДРХО төрешілері комиссиясының ішінен тағайындауы мүмкін. 12. Егер дауласушы тараптар өзгеше уағдаласпаса, үшінші төреші кез келген Уағдаласушы Тарап мемлекетінің азаматы болмауға тиіс, оның Уағдаласушы Тараптардың кез келгенінің аумағында тұрақты тұрғылықты жерге құқығы болмауға тиіс, ол Дауласушы тараптардың кез келгенінің қызметкері болмауға тиіс, инвестициялық дауға кез келген көріністе қатысы болмауға тиіс. 13. Осы баптың 4-тармағында айтылған төрелік жағдайында Дауласушы тараптардың әрқайсысы осындай Тарап үшін азаматтарын төреші етіп тағайындауға жол берілмейтін үш мемлекетті атап көрсете алады. Бұл жағдайда, ИДРХО Бас хатшысы Дауласушы тараптардың кез келгені азаматтығын белгілеген кез келген адамды төреші етіп тағайындамайды. 14. Егер дауласушы тараптар өзгеше уағдаласпаса, төрелік Нью-Йорк Конвенциясының қатысушысы болып табылатын мемлекетте өткізілуге тиіс. 15. Осы баптың 4-тармағына сәйкес қалыптастырған төрелік дауды шешу кезінде осы Келісімді және халықаралық құқықтың тиісті нормаларын басшылыққа алады. 16. Дауласушы тарап екінші Уағдаласушы Тарапқа: (а) дау төрелікке жіберілген күннен бастап отыз күннің ішінде осындай жіберу туралы жазбаша хабарламаны; және (b) төрелікке берілген барлық өтінішхаттардың көшірмелерін жібереді. 17. Дауласушы тарап болып табылмайтын Уағдаласушы Тарап дауласушы тараптарды бұл туралы жазбаша хабардар ете отырып, осы Келісімді түсіндіру үшін төрелік сотқа жүгіне алады. 18. Төрелік дауласушы инвестордың құқықтарын қорғау немесе төрелік сот ісін жүргізуге жәрдемдесу мақсатында уақытша қолдампаздық шаралары туралы шешім, оның ішінде Дауласушы тараптардың кез келгенінің меншігінде немесе бақылауында тұрған заттай айғақтарды қорғау шешімін де қабылдай алады. Төрелік сот осы баптың 1 (а)-тармағында айтылған бұзушылықтарды болжамды түрде қамтитын шараны қосымша түрде белгілемеуге немесе ұйғармауға тиіс. 19. Төрелік шығарған шешімде: (а) Дауласушы Тараптың осы Келісімге сәйкес белгілі бір міндеттемелерді дауласушы инвесторға және оның инвестицияларына қатысты бұзуының болғаны немесе болмағаны туралы қорытынды; және (b) осындай бұзушылық болған кезде өтеу туралы шешім қамтылуға тиіс. Өтеу туралы шешім төмендегілердің біреуін немесе екеуін де: (і) ақшалай шығындарды және тиісті пайыздарды төлеуді; және (іі) меншікті реституциялауды қамтуға тиіс, бұл жағдайда шешімде Дауласушы тараптың меншік реституциясының орнына ақшалай шығындарды және тиісті пайыздарды төлей алатыны көрсетіледі. Шешімде төрелік сот ісін жүргізудің қолданылатын нормаларына сәйкес шығыстарды бөлу де айқындалуы мүмкін. 20. Жоғарыда көрсетілген 19-тармаққа сәйкес шығарылған шешім Дауласушы тараптар үшін түпкілікті және міндетті болуға тиіс. Дауласушы тарап шешімді сөзсіз орындауға және өз аумағында өз заңдарына және нормативтік актілеріне сәйкес оның орындалуын қамтамасыз етуге тиіс. 21. Егер екінші Уағдаласушы Тарап осындай инвестициялық дауға қатысты шығарылған шешімді сақтамаса және орындамаса ғана, Уағдаласушы Тараптардың ешқайсысы бір Уағдаласушы Тарап және екінші Уағдаласушы Тараптың инвесторы осы баптың 4-тармағына сәйкес төрелікке беруге келіскен немесе берген инвестициялық дауға қатысты дипломатиялық қорғау ұсынуға немесе халықаралық талап қоюға тиіс емес. Осы тармақтың мақсатында дипломатиялық қорғау инвестициялық дауды реттеуді жеңілдету мақсатында ресми емес дипломатиялық ақпарат алмасуды қамтымайды.