Бап 29 — О ратификации Протокола по защите Каспийского моря от загрязнения из наземных источников и в результате осуществляемой на суше деятельности к Рамочной конвенции по защите морской среды Каспийского моря

Осы Хаттама ережелерінің ешқайсысы Каспий теңізінің құқықтық мәртебесі жөніндегі келіссөздердің нәтижесін алдын ала айқындаушы ретінде түсіндірілмейді.

Тармақ 1. Ауыл шаруашылығы және мал шаруашылығы.

Тармақ 2. Өнеркәсіп:

1) - акваөсіру;
2) - электрондық өнеркәсіп;
3) - электр энергиясын өндіру;
4) - тыңайтқыштар өндіру;
5) - тамақ өнеркәсібі;
6) - орман шаруашылығы;
7) - ядролық өнеркәсіп;
8) - металлургия өнеркәсібі;
9) - пайдалы қазбаларды өндіру;
10) - мұнаймен және газбен байланысты қызмет;
11) - қағаз және целлюлоза-қағаз өнеркәсібі;
12) - фармацевтикалық өнеркәсіп;
13) - құрылыс материалдарын шығару;
14) - биоцидтер өндіру және әзірлеу;
15) - қалдықтарды рециркуляциялау;
16) - кеме жасау және кеме жөндеу;
17) - былғары өнеркәсібі;
18) - тоқыма өнеркәсібі.

Тармақ 3. Қалдықтарды басқару:

1) - қауіпті және уытты қалдықтар;
2) - өнеркәсіптік сарқынды сулар;
3) - қаланың қатты қалдықтары және сарқынды сулар;
4) - радиоактивті қалдықтар;
5) - сарқынды сулардың қалдықтарын жою;
6) - қалдықтарды жағу және олардың жану өнімдерімен жұмыс істеу;
7) - зымыран отыны.

Тармақ 4. Туризм.

Тармақ 5. Көлік.

Тармақ 6. Жасанды аралдардың құрылысы және оларды басқару.

Тармақ 7. Автомагистральдар мен автомобиль жолдарын салу.

Тармақ 8. Химиялық қаруды және оқ-дәрілерді жою.

Тармақ 9. Су түбін тереңдету жұмыстары.

Тармақ 10. Порттарды салу және ондағы жұмыстар.

Тармақ 11. Жағалау сызығының физикалық табиғи жай-күйінің өзгеруі.

Тармақ 12. Теңіз деңгейінің өзгеруіне ұшыраған пайдаланылмайтын қондырғылар.

Тармақ 1. Су сапасын нашарлата алатын қышқылды немесе сілтілі қосындылар.

Тармақ 2. Биоцидтер және өзге бөлімдерде қамтылмаған олардың туындылары.

Тармақ 3. Шикі мұнай мен мұнай текті көмірсутектер және өңделген армай материалдары.

Тармақ 4. Цианидтер мен фторидтер.

Тармақ 5. Ауыр металдар және олардың қосындылары.

Тармақ 6. Теңіз қоқысы (кез келген төзімді өнеркәсіптік немесе өңделіп тасталған, кәдеге жаратылған немесе қалдырылған қатты материалдар).

Тармақ 7. Эвтрофикацияны туындата алатын заттар.

Тармақ 8. Биохимиялық ыдырамайтын детергенттер және басқа да биохимиялық ыдырамайтын үстіңгі белсенді заттар.

Тармақ 9. Теңіз ортасында оттегінің болуына қолайсыз әсер ететін немесе теңіз суының физикалық немесе химиялық сипаттамаларына қолайсыз әсер ете алатын немесе теңізді кез келген құқыққа сыймды пайдалануға кедергі келтіре алатын уытты емес заттар.

Тармақ 10. Органикалық галогенді қосындылар және теңіз ортасында осындай қосындылар түзе алатын заттар.

Тармақ 11. Фосфорлы органикалық қосындылар және теңіз ортасында осындай қосындылар түзе алатын заттар.

Тармақ 12. Органикалық қалайы қосындылары және теңіз ортасында осындай қосындылар түзе алатын заттар.

Тармақ 13. Патогендік микроорганизмдер.

Тармақ 14. Полициклдік хош иісті көмірсутектері.

Тармақ 15. Ядролық заттарды қоса алғанда, радиоактивті заттар.

Тармақ 1. Биоаккумуляция және тағам тізбегі бойынша ластаушылар шоғырлануының ұлғаюы.

Тармақ 2. Заттардың кумулятивтік әрекеті.

Тармақ 3. Заттардың таралу заңдылықтары (яғни саны, пайдаланылу түрлері, теңіз ортасына түсу ықтималдығы).

Тармақ 4. Адамдардың тағам ретінде тұтынуына арналған теңіз өнімдерінің органолептикалық сипаттамаларына әсері.

Тармақ 5. Теңіз суының иісіне, түсіне, мөлдірлігіне, температурасына немесе басқа да қасиеттеріне әсері.

Тармақ 6. Денсаулыққа әсері және денсаулыққа қатері.

Тармақ 7. Теңіз флорасы мен фаунасына жағымсыз әсері мен биологиялық ресурстардың орнықты пайдаланылуын немесе теңізді өзге де құқыққа пайдалану.

Тармақ 8. Заттардың беріктігі.

Тармақ 9. Эвтрофикацияны туындату қабілеті.

Тармақ 10. Радиоактивтілік.

Тармақ 11. Көзге көрінетін әсерлерге апаратын және апармайтын шоғырлану арақатынасының коэффициенті (NОЕС).

Тармақ 12. Теңіздің экожүйесіндегі жағымсыз өзгерістердің қатері және әсер етудің қайтымсыздығы немесе ұзақтығы.

Тармақ 13. Уыттылық немесе өзге де зиянды қасиеттер (мысалы, канцерогендік, мутагендік, тератогендік).

Тармақ 14. Алысқа көшіріле алатындығы.

Тармақ 1. "Ауыл шаруашылығында орын алған шашыраңқы ластану көздері", керісінше, нүктелі көздерге жататын жануарларды қарқынды өсіру объектілерін қоспағанда, ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіруге және үй жануарларын өсіруге байланысты ластанудың нүктелі емес көздерін білдіреді.

Тармақ 2. "Ең үздік практика" Каспийдің теңіз ортасына және жағалау маңындағы аудандарға ластаушы заттардың ағынын болғызбау, азайту немесе бақылау мақсатындағы құрылымдық және құрылымдық емес сипаттағы рентабельді және қолжетімді шараларды білдіреді.

Тармақ 1. Каспий теңізінің теңіз ортасына және жағалау маңындағы аудандарға қолайсыз әсері етуі мүмкін:

1) a) Каспий теңізінің теңіз ортасына және жағалау маңындағы аудандарға қолайсыз әсер етуі мүмкін шоғырлану деңгейлерін бағалауды;
2) b) адамдардың денсаулығына ықтимал қатерлерді анықтауды;
3) c) қолданыстағы ең үздік практикаларды және олардың тиімділігін бағалауды;
4) d) мониторинг бағдарламаларын ендіруді қоса алғанда, ауыл шаруашылығында орын алған шашыраңқы ластану көздерін бағалау және талдау.

Тармақ 2. Мыналарды:

1) а) олардың жеткіліктілігі тұрғысынан ауыл шаруашылығында орын алған шашыраңқы ластану көздерін басқаруға бағытталған жоспарларды, саясат және құқықтық тетіктер қағидаттарын бағалау мен талдауды және ең үздік практикаларға қол жеткізу үшін қажетті осындай өзгерістерді жүзеге асыру жоспарын әзірлеуді;
2) b) ауыл шаруашылығында орын алған шашыраңқы ластану көздерін басқарудың қолданыстағы әкімшілік жүйесін бағалауды; сондай-ақ
3) c) Каспий теңізі теңіз ортасының және жағалау маңындағы аудандардың ауыл шаруашылығында орын алған шашыраңқы ластану көздерінен ластануын болғызбау, бақылау және азайту үшін ең үздік практикаларда пайдалануды кеңейту мақсатында экокомикалық және экономикалық емес ынталандыру бағдарламаларын әзірлеуді және оны іске асыруға жәрдемдесу қоса алғанда, саяси, заңнамалық және экономикалық шаралар.

Тармақ 3. Мыналарды:

1) a) ауыл шаруашылығында орын алған шашыраңқы ластану көздері және олардың теңіз ортасы мен жағалау маңындағы аудандардың, адамдардың денсаулығына және экономикаға әсері туралы хабардар болуды арттыру мақсатында ауыл шаруашылығы секторында және бүкіл халық арасында бағдарламалар әзірлеуді және жүзеге асыруды;
2) b) теңіз ортасының және жағалау маңындағы аудандардың маңызды роліне және ауыл шаруашылығы қызметі нәтижесін ластану әсеріне қатысты ағарту бағдарламаларын әзірлеуді және білім беру жүйесінің барлық деңгейінде жүзеге асыруды;
3) c) ауыл шаруашылығында орын алған шашыраңқы көздерден ластануды болғызбау, азайту және бақылау мақсатында, ауыл шарушылығы секторының жұмыскерлері үшін ең үздік құрылымдық және құрлымдық емес практикалар жөніндегі ұсынымдарды әзірлеуді қоса алғанда, мемлекеттік басқару органдарының қызметкерлері мен, ауыл шаруашылығы секторының жұмыскерлерін ең үздік практикаларды ендіру бойынша даярлау бағдарламаларын әзірлеуді және жүргізуді;
4) d) тиімді технологияларды беруге және ақпарат алмасуға жәрдемдесу бағдарламаларын әзірлеуді қоса алғанда, оқыту, даярлау және хабардар болуды арттыру бағдарламалары.
5) С. Баяндамаларды усыну
6) Әрбір Уағдаласушы Тарап осы Хаттаманың 17-бабына сәйкес Каспий теңізі теңіз ортасының және жағалау маңындағы аудандардың ауыл шаруашылығында орын алған шашыраңқы көздерден ластануын болғызбау, бақылау және азайту жөніндегі өз жоспарлары туралы баяндамалар ұсынады.

Тармақ 1. Осы Хаттама атмосфераға ластаушы шығарындыларға мынадай шарттар болған:

1) a) шығарылатын заттар Каспий теңізінің теңіз ортасына және жағалау маңындағы аудандарға басым метеорологиялық жағдайлар кезінде таралатын немесе таралуы мүмкін бояған;
2) b) Каспий теңізінің теңіз ортасына және жағалау маңындағы аудандарға түсетін зат мөлшері теңіз ортасына және жағалау маңындағы аудандарға өзге де жолдармен жететін осы заттың мөлшерімен салыстырғанда, Хаттаманың 6-бабына сәйкес әзірленген өлшемшарттар бойынша қауіпті болып табылған жағдайда қолданылады.

Тармақ 2. Каспий теңізінің теңіз ортасы және жағалау маңындағы аудандар жерүсті көздерінен және құрлықта жүзеге асырылатын қызмет нәтижесінде ластанған жағдайда, осы Хаттаманың 4 және 7-баптарының ережелері Уағдаласушы Тараптар арасындағы келісу бойынша осы Хаттамаға қосымшада санамаланған тиісті қызмет түрлері мен заттарға біртіндеп қолданылады.

Тармақ 3. Жоғарыда 1-тармақта санамаланған шарттар болған жағдайда, осы Хаттаманың 6-бабы 1-тармағаның ережелері:

1) a) Уағдаласушы Тараптардың иелігіндегі, ауаны ластаушы көздердің орналасуына және бөлінуіне қатысты ақпарат негізінде заттардың атмосфераға шығарындыларына - олардың мөлшері мен шоғырлануына;
2) b) отын мен шикізаттағы бақыланатан заттардың құрамына;
3) c) ауаның ластануын бақылау технологияларының тиімділігіне және неғұрлым тиімді өндірістік және отын жағу процестеріне;
4) d) ауыл шаруашылығы мен орман шаруашылығында бақыланатын заттарды пайдаланылуына да қолданылады.

Тармақ 4. Осы Хаттамаға ІV қосымшаның ережелері қолданылуға болатын жерде атмосфера арқылы ластануға қатысты болады. Атмосферадан шығатын тұнбаны бағалау кезінде, сондай-ақ олардың мөлшері мен шоғырлануы тұрғысынан жерүсті көздерінен ластаушы заттар шығарындыларының кадастрын жасаған кезде шығарындылардың жалпы қолайлы коэффициенттері мен әдіснамаларын пайдалана отырып, ауаның ластану мониторингі және оны модельдеу жүргізіледі.

Тармақ 5. Осы Хаттаманың барлық баптары - қолдануға болатын жерлерде және жоғарыда 1-тармақта санамаланған шарттарға сәйкес жерүсті көздерінен және құрлықта жүзеге асырылатын қызмет нәтижесінде атмосфера арқылы таралатын ластануға бірдей қолданылады.

Тармақ 1. Нүктелі немесе диффуздық көздің типі мен мөлшері (мысалы, өндірістік процесс).

Тармақ 2. Шығарындылардың типі (мысалы, шыққан жері, орташа құрамы).

Тармақ 3. Қалдықтардың жай-күйі (мысалы, қатты, сұйық, лай, шлам).

Тармақ 4. Жалпы мөлшері (шығарындының көлемі, мысалы, жылына).

Тармақ 5. Шығарынды режимі (тұрақты, тұрақты емес, маусымдық өзгеретін және т.б.).

Тармақ 6. I қосымшада санамаланған заттардың және егер қолданылатын болса, басқа да заттардың тиісті құрамдастарының шоғырланулары.

Тармақ 7. Сарқынды сулардың физикалық, химиялық және биохимиялық қасиеттері.

Тармақ 1. Теңіз ортасындағы беріктігі (физикалық, химиялық, биологиялық);

Тармақ 2. Уыттылығы және зиянды әсердің басқа да түрлері;

Тармақ 3. Биологиялық материалдарда немесе тұнбаларда жиналуы;

Тармақ 4. Зиянды қосындыларға биохимиялық қайта түрленуі;

Тармақ 5. Оттегі құрамы мен теңгеріміне қолайсыз әсер етуі;

Тармақ 6. Су ортасында физикалық, химиялық және биохимиялық өзгерістерге бейімділігі және төменде Ғ бөлімінде санамаланған пайдалану түрлеріне зиянды биологиялық немесе өзге де әсер ете алатын теңіз суының басқа да құрамдастарымен ортасында өзара әрекеттесуі.

Тармақ 7. I қосымшаның С бөлімінде санамаланған барлық басқа да сипаттамасы.

Тармақ 1. Жағалау маңындағы ауданның гидрографиялық, метеорологиялық, геологиялық және топографиялық сипаттамалары;

Тармақ 2. Көздердің орналасқан жері мен типі (арнаның су жібергіші, су ағызғышы және т.б.) және оның басқа аймақтарға (рекреациялық аймақтар, уылдырық шашу орындары, питомниктер, балық аулау аймақтары, ұлуларды аулау банкілері сияқты) және басқа шығарындыларға қатысты орналасуы;

Тармақ 3. Қабылдайтын ортаға шығарынды нүктесінде бастапқы сұйылту дәрежесі;

Тармақ 4. Ағындардың, тасулардың және желдің көлбеу көшіруге және тігінен араластыруға әсері сияқты дисперсиялық сипаттамалары;

Тармақ 5. Төгінді аймағындағы физикалық, химиялық, биологиялық және экологиялық тұрғыдан белгіленген су ортасының сипаттамалары, сондай-ақ

Тармақ 6. Белгіленген теңіз ортасының тасталатын қалдықтарды қолайсыз салдарсыз қабылдауға қабілеттілігі.

Тармақ 1. Осы жерге тән технологиялар мен басқару әдістерін қоса алғанда, бұрыннан бар технологиялар мен басқару әдістерінің сипаттамалары.

Тармақ 2. Объектілердің ахуалға қарай қолданыста болған мерзімі, сондай-ақ

Тармақ 3. Бұрыннан бар экономикалык, әлеуметтік және мәдени ерекшеліктері.

Тармақ 1. Рециркуляция, регенерация және қайта пайдалану мүмкіндігі.

Тармақ 2. Шикізат материалдарын онша қауіпті емес немесе қауіпсіз түрлеріне алмастыру.

Тармақ 3. Неғұрлым экологиялық таза қызмет түрлеріне немесе өнімдерге алмастыру.

Тармақ 4. Аз қалдықты және экологиялық таза технологиялар немесе процестер, сондай-ақ

Тармақ 5. Төгінділердің баламалы нұсқалары (мысалы, жер бетіне шығару).

Тармақ 1. Ластанудың:

1) a) тамаққа тұтынуға жарамды теңіз организмдеріне;
2) b) шомылатын жерлердегі суға; сондай-ақ
3) c) эстетикалық құндылыққа ықпал ету есебінен адамдардың денсаулығына әсері.

Тармақ 2. Теңіз және жағалау маңы экожүйелеріне, атап айтқанда, биологиялық ресурстарға, құрып кету қаупі төнген түрлерге және мекендеуге қиын жерлерге әсері.

Тармақ 3. Теңізді құқыққа сыйымды пайдаланудың өзге де түрлеріне әсері.

Тармақ 1. "Қолда бар ең үздік технологиялар (ҚБЕҮТ)" термині шығарындылар мен қалдықтарды шектеу үшін нақты шаралардың практикалық жарамдылығын көрсететін неғұрлым қазіргі заманғы (озық) технологияларды, жабдықтарды немесе қызмет әдістерін білдіреді, "Технологиялар" өзі пайдаланылатын технологияларды, сондай-ақ олардың көмегімен өндірістік қондырғы жобаланатың, салынатын, қызмет көрсететін, жұмыс істейтін және бөлшектенетін тәсілдер мен әдістерді қамтиды.

Тармақ 2. Қолда бар ең үздік технологияларды пайдалануда, егер ондайлар болса, қалдықсыз технологияларды пайдалануға назар аударылады.

Тармақ 3. Технологиялық процестер, жабдықтар мен жұмыс әдістері тобының қолда бар ең үздік технологияларға жататындығын айқындау кезінде жалпы және нақты жағдайларда:

1) a) жақында сынақтан сәтті өткен ұқсас технологиялық процестерге, жабдыққа немесе жұмыс әдістеріне;
2) b) технологиялық прогреске және ғылыми білімдер мен тұжырымдамалардағы өзгерістерге;
3) c) осындай технологиялардың экономикалық орындылығына;
4) d) жаңа әрі бұрыннан бар зауыттарда монтаждау мерзіміне;
5) е) тиісті шығарындылардың сипаты мен көлеміне;
6) f) сақтық қағидатына ерекше назар аударылуға тиіс.

Тармақ 4. "Қолда бар ең үздік технологиялардың" нақты технологиялық процесс үшін нені білдіретіндігін түсіну технологиялық прогресс, экономикалық және әлеуметтік факторлар, сондай-ақ ғылыми білімдер мен тұжырымдамалардың өзгеруі нәтижесінде уақыт өте келе өзгереді.

Тармақ 5. Егер қолда бар ең үздік технологияларды пайдалану нәтижесінде шығарындылардың азаюы экономикалық жағынан қолайлы нәтижелерге әкелмесе, қосымша шаралар колдану қажет.

Тармақ 1. "Ең үздік табиғат қорғау практикасы (ЕҮТҚП)" термині қоршаған ортаның жай-күйін бақылау саласындағы шаралар мен стратегиялардың неғұрлым мақсатқа сай үйлесімділігін пайдалануды білдіреді.

Тармақ 2. Әдістерді таңдаған кезде әрбір нақты жағдайда, ең болмағанда, мынадай дәйектілікпен орналастырылған шаралар жиынтығы қарастырылуға тиіс:

1) a) халыққа және пайдаланушыларға қызмет пен өнімнің белгілі бір түрлерін таңдаудың, оларды пайдаланудың және түпкілікті жоюдың экологиялық салдарларына қатысты ақпарат беру және білім беру;
2) b) өнімнің тіршілік ету циклі барысында қызметінің барлық аспектілерін қамтитын Тиісті экологиялық практика кодекстерін әзірлеу және қолдану;
3) c) тұтынушыларға өнімге, оны пайдалануға және түпкілікті жоюға байланысты экологиялық тәуекелдер туралы хабар беретін заттаңбаларды міндетті түрде пайдалану;
4) d) электр энергиясын қоса алғанда, ресурстарды үнемдеу;
5) е) қалдықтарды жинау және жою жүйелеріне халықтың қол жеткізуін қамтамасыз ету;
6) f) қауіпті заттарды немесе өнімдерді пайдаланудан және қауіпті қалдықтарды жинақтаудан бас тарту;
7) g) рециклдеу, регенерациллау және қайтадан пайдалану;
8) һ) қызмет түрлеріне, өнімдерге немесе өнімдер топтарына экономикалық құралдарды қолдану;
9) i) бірқатар шектеу шараларын немесе тыйым салуларды қамтитын лицензиялау жүйесін құру,

Тармақ 3. Тұтас алғанда да, нақты жағдайларда да "ең үздік табиғат қорғау практикасы" шаралардың қандай үйлесімін білдіретіндігін айқындау кезінде:

1) a) өнімнің және оның өндірісінің, оны пайдалану мен түпкілікті жоюдың экологиялық қауіптілігіне;
2) b) қызметтің неғұрлым аз ластайтын түрлеріне немесе заттарға алмастыруға;
3) c) қолдану ауқымдарына;
4) d) алмастырылатын материалдардың немесе қызмет түрлерінің қоршаған орта үшін ықтимал пайдаларына немесе қатерлеріне;
5) е) ғылыми білімдер мен тұжырымдамалардағы прогреске және өзгерістерге;
6) f) өндіру мерзімдеріне;
7) g) әлеуметтік және экономикалық салдарларға; сондай-ақ
8) һ) сақтық шараларын қолдану қағидатына ерекше назар аударылуға тиіс.