Бап 50 О банках и банковской деятельности в Республике Казахстан
Тармақ 1. Базалық банк лицензиясы бар банкке уәкілетті орган белгілеген шарттарға сәйкес келетін мәмілелерді қоспағанда және осы бапта көзделген талаптар мен шектеулер сақталған кезде, банкпен ерекше қатынастар арқылы байланысты тұлғалармен мәмілелер жасасуға тыйым салынады.
1) банк конгломераты құрамына кіретін ұйымдар беретін банктік қарыздар мен банк кепілдіктерін;
2) қамтамасыз етілуі, мөлшері мен түрі уәкілетті орган белгілеген талаптарға сәйкес келетін банктік қарыздар мен банк кепілдіктерін;
3) уәкілетті орган айқындайтын, орнықсыз қаржылық жағдайының белгілері жоқ тұлғаларға берілетін банктік қарыздар мен банк кепілдіктерін қоспағанда, банкпен ерекше қатынастар арқылы байланысты тұлғаларға банктік қарыздар мен банк кепілдіктерін беруге құқылы емес.
Тармақ 3. Банкпен ерекше қатынастар арқылы байланысты тұлғамен мәміле жасау кезінде банктің:
1) банкпен ерекше қатынастар арқылы байланысты тұлғаға жеңiлдiкті жағдайлар беруіне;
2) мыналарды:
3) уәкілетті орган белгілеген мөлшерден аспайтын қарыздарды;
4) банк конгломератының құрамына кіретін ұйымдарға берілетін қарыздарды қоспағанда, банкпен ерекше қатынастар арқылы байланысты тұлғаға қамтамасыз етілмеген қарыздар (бланктік қарыздар) беруіне;
3) осы Заңның 22-бабының 4-тармағы бірінші бөлігінің 3), 4) және 5) тармақшаларында көзделген, уәкілетті орган белгілеген мөлшерден аспайтын банктік қарыздарды және қаржыландыруды қоспағанда, банктің директорлар кеңесінің мүшелеріне, банктің ірі қатысушысына және (немесе) банк холдингінің ірі қатысушысына қарыздар беруіне тыйым салынады.
Тармақ 4. Банкпен ерекше қатынастар арқылы байланысты тұлғаға жеңiлдiкті жағдайлар беру мәні, мақсаты, ерекшеліктері мен тәуекелі бойынша банк өзімен ерекше қатынастар арқылы байланысты емес тұлғамен жасамайтын мәмілені банкпен ерекше қатынастар арқылы байланысты тұлғамен немесе оның мүддесінде жасауды білдіреді, атап айтқанда:
1) банк операциясын немесе өзге де операцияны орындағаны үшін үшінші тұлғаларға ұсынылатын талаптарға қарағанда төмен сыйақы және төлемақы алу;
2) банкпен ерекше қатынастар арқылы байланысты тұлғадан банк тартқан депозиттер мен өзге де қаражат бойынша үшінші тұлғаларға ұсынылатын шарттарға қарағанда жоғары сыйақы төлеу;
3) кепілдерді, кепілдіктерді, кепілгерліктерді немесе міндеттемелердің орындалуын қамтамасыз етудің өзге де тәсілдерін үшінші тұлғалармен жасалатын ұқсас операциялар бойынша талап етiлетiннен төмен мөлшерде қабылдау;
4) сыйақы алу, негізгі борышты және (немесе) банк операциялары немесе өзге де операциялар үшін өзге де төлемдерді өтеу бойынша үшінші тұлғалармен жасалатын ұқсас операцияларға қарағанда төлеу мерзімін көбірек етіп кейінге қалдыруды ұсыну;
5) банкпен ерекше қатынастар арқылы байланысты тұлғадан мүлікті және (немесе) көрсетілетін қызметтерді құны уәкілетті орган белгілеген мөлшерден асатын мәміле немесе мәмілелер жиынтығы бойынша үшінші тұлғалардан сатып алынатын осыған ұқсас мүліктің және (немесе) көрсетілетін қызметтердің құнына қарағанда жоғары құнмен сатып алу;
6) банкпен ерекше қатынастар арқылы байланысты тұлғаға мүлікті осыған ұқсас мүлікті үшінші тұлғаларға сатқаннан төмен немесе нарықтық құнынан төмен құн бойынша сату;
7) банкпен ерекше қатынастар арқылы байланысты тұлғаға бағалы қағаздарды осыған ұқсас бағалы қағаздарды үшінші тұлғаларға сатқаннан төмен немесе нарықтық құнынан төмен құн бойынша сату;
8) уәжді пайымдауды пайдалану арқылы уәкілетті орган жеңілдікті жағдайлары бар мәмілелерге жатқызған мәмілелерді жасау.
Тармақ 5. Банктің банкпен ерекше қатынастар арқылы байланысты тұлға болып табылмайтын кез келген тұлғамен құны уәкілетті орган белгілеген мөлшерден асатын және:
1) банкпен ерекше қатынастар арқылы байланысты тұлға алдындағы міндеттемелерге ақы төлеуге;
2) банкпен ерекше қатынастар арқылы байланысты тұлғадан қандай да бір мүлікті сатып алуға;
3) банктің меншігіндегі бағалы қағаздарды қоспағанда, банкпен ерекше қатынастар арқылы байланысты тұлға шығарған эмиссиялық бағалы қағаздарды иеленуге алып келетін мәмілені жасауына тыйым салынады.
4) Осы тармақтың бірінші бөлігінің талаптары банктің үшінші тұлғалармен жасалатын, үшінші тұлғалардың стрестік активтерді басқаруды жүзеге асыратын ұйымнан мүлікті сатып алуына алып келетін мәмілелеріне қолданылмайды.
Тармақ 6. Банкпен ерекше қатынастар арқылы байланысты тұлғамен мәміле мынадай:
1) банктің директорлар кеңесі мәмілелердің үлгілік шарттарын бекіткен және үшінші тұлғалармен жасалған ұқсас мәмілелерге қолданылатын;
2) мәміленің айрықша нысанасы банктік, коммерциялық және (немесе) заңмен қорғалатын өзге де құпияны қамтитын мәліметтерді жария етпеу туралы міндеттемелерді қабылдау болып табылатын жағдайларды қоспағанда, осы баптың 1, 2 және 3-тармақтарының талаптары ескеріле отырып, банктің директорлар кеңесінің шешімімен ғана жасалуы мүмкін.
3) Осы Заңның 49-бабының 1-тармағында көрсетілген тұлға банк пен:
4) кез келген жақын туысы немесе өзінің жұбайы (зайыбы);
5) өзі немесе жақын туыстарының бірі, жұбайы (зайыбы) лауазымды адамы (тәуелсіз директорды қоспағанда) немесе ірі қатысушысы болып табылатын кез келген ұйым арасындағы кез келген мәміле бойынша шешімдерді қарауға және қабылдауға қатыспауға тиіс.
6) Банк және банкпен ерекше қатынастар арқылы байланысты тұлға арасындағы кез келген мәміле бойынша директорлар кеңесінің шешімі банктің директорлар кеңесі оның барлық шартын қарағаннан кейін ғана қабылдануы мүмкін.
7) Банкпен ерекше қатынастар арқылы байланысты тұлғаларға (тұлғаларда) берiлген (орналастырылған) активтерге қатысты талап ету құқықтарынан бас тарту банк акционерлерінің жалпы жиналысын кейiннен хабардар ете отырып жүзеге асырылады.
Тармақ 7. Банкпен ерекше қатынастар арқылы байланысты тұлғалармен мәмілелер жасасу тәртібі уәкілетті органның нормативтік құқықтық актісінде айқындалады және оған мыналар кіреді:
1) базалық банк лицензиясы бар банктің банкпен ерекше қатынастар арқылы байланысты тұлғалармен мәмілелер жасасу шарттары, мәмілелер түрлері және олардың құнының шекті мөлшерлері;
2) банктік қарыздар мен банк кепілдіктерін қамтамасыз етуге, оның мөлшері мен түріне қойылатын талаптар, оған банктік қарыздар, банк кепілдіктерін беру мүмкіндігі туралы мәселені қарау мақсатында тұлғаның орнықсыз қаржылық жағдайының белгілері;
3) банкпен ерекше қатынастар арқылы байланысты тұлғаға берілетін қамтамасыз етілмеген қарыздардың (бланкілік қарыздардың) шекті мөлшері;
4) банктің директорлар кеңесінің мүшелеріне, банктің ірі қатысушысына және (немесе) банк холдингінің ірі қатысушысына банкпен ерекше қатынастар арқылы байланысты тұлғамен мәміле жасау кезінде берілетін қарыздардың шекті мөлшері;
5) банкпен ерекше қатынастар арқылы байланысты тұлғадан мүлікті және (немесе) көрсетілетін қызметтерді үшінші тұлғалардан сатып алынатын ұқсас мүліктің және (немесе) көрсетілетін қызметтердің құнынан жоғары құн бойынша сатып алған жағдайда, банкпен ерекше қатынастар арқылы байланысты тұлғамен мәміле құнының немесе мәмілелер жиынтығының шекті мөлшері;
6) банкпен ерекше қатынастар арқылы байланысты тұлға болып табылмайтын кез келген тұлғамен жасалатын мәміле құнының шекті мөлшері;
7) мәмілелерді жеңілдікті жағдайлары бар мәмілелерге жатқызудың қосымша өлшемшарттары.
Тармақ 8. Банк банкпен ерекше қатынастар арқылы байланысты тұлғалар, сондай-ақ осы тұлғалармен жасасылған барлық мәміле туралы ақпаратты уәкілетті органмен келісу бойынша Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің нормативтік құқықтық актісінде көзделген тәртіппен, мерзімдерде және нысандар бойынша Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкіне беруге міндетті.
Тармақ 9. Осы баптың талаптары банк холдингтеріне, Қазақстан Республикасының бейрезидент банктері филиалдарына, сондай-ақ банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарға қолданылады.
Тармақ 10. Осы баптың талаптары мынадай шарттардың бірі орындалған кезде:
1) тізбесін уәкілетті орган белгілейтін рейтингтік агенттіктердің бірінің А рейтингінен төмен емес жеке кредиттік рейтингі, сондай-ақ банк холдингі, банк холдингінің белгілерін иеленуші тұлға резиденті болып табылатын тиісті шет мемлекеттің қаржылық қадағалау органының Қазақстан Республикасының бейрезидент көрсетілген тұлғаларының шоғырландырылған қадағалауға жататыны туралы жазбаша растамасы болса;
2) уәкілетті орган мен банк холдингі, банк холдингінің белгілерін иеленуші тұлға резиденті болып табылатын мемлекеттің қаржылық қадағалау органының арасында банктік қадағалау саласында ақпарат алмасу туралы келісім, оның ішінде өзара түсіністік туралы меморандум, қадағалау ақпаратымен алмасу туралы хаттар және (немесе) хат-хабарлар түріндегі келісім, сондай-ақ рейтингтік агенттіктердің бірінің талап етілетін ең төмен рейтингі болса, банк холдингтері немесе банк холдингінің белгілерін иеленуші тұлғалар болып табылатын Қазақстан Республикасының бейрезиденттеріне қолданылмайды. Ең төмен рейтинг пен рейтингтік агенттіктердің тізбесі уәкілетті органның нормативтік құқықтық актісінде белгіленеді.