Бап 63 О банках и банковской деятельности в Республике Казахстан
Тармақ 1. Банктің құқықтарды (талаптарды) мынадай тұлғаларға:
1) басқа банкке не қарыз алушы резиденті болып табылатын мемлекетте орналасқан өзінің Қазақстан Республикасының бейрезидент еншілес банкіне;
2) микроқаржы ұйымына;
3) осы Заңның 22-бабы 2-тармағы бірінші бөлігінің 8) тармақшасында көзделген банк операциясын жүзеге асыруға арналған лицензиясы бар, банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымға;
4) коллекторлық агенттікке;
5) екінші деңгейдегі банктердің кредиттік портфельдерінің сапасын жақсартуға маманданатын ұйымға;
6) секьюритилендіру мәмілесі кезінде Қазақстан Республикасының жобалық қаржыландыру және секьюритилендіру туралы заңнамасына сәйкес құрылған арнаулы қаржы компаниясына;
7) акцияларының жүз пайызы Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкіне тиесілі, жеке тұлғалардың кәсіпкерлік қызметке байланысты емес ипотекалық қарыздарын сатып алуды жүзеге асыратын тұлғаға;
8) қаражатты банктерде шартты түрде орналастыру арқылы жеке кәсіпкерлік субъектілерін қаржыландыру жөніндегі мәміле шеңберінде жасалған банктік қарыз шарты бойынша – жеке кәсіпкерлікті дамытудың арнайы қорына;
9) жеке тұлғамен жасалған кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға байланысты банктік қарыз шарты бойынша, заңды тұлғамен жасалған банктік қарыз шарты бойынша құқықтарға (талаптарға) қатысты, егер көрсетілген қарыздар бойынша басқаға беру күніне халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына сәйкес құнсыздану белгілері болса, өзге тұлғаға беруін қоспағанда, банктік қарыз шарты бойынша құқықтарды (талаптарды) үшінші тұлғаға беруді жүргізуіне тыйым салынады.
Тармақ 2. Осы баптың 1-тармағының 9) тармақшасында аталған тұлға мынадай жағдайлардың бірінде:
1) құқықтар (талаптар) жеке тұлғамен жасалған кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға байланысты банктік қарыз шарты бойынша алынғанда (иемделінгенде);
2) құқықтар (талаптар) берешегінің мөлшері басқаға беру күніне республикалық бюджет туралы заңда белгіленген айлық есептік көрсеткіштің 16 500 еселенген мөлшерінен аспайтын заңды тұлғамен жасалған банктік қарыз шарты бойынша алынғанда (иемделінгенде);
3) егер өзіне банктік қарыз шарты бойынша құқықтар (талаптар) берілген тұлға Қазақстан Республикасының бейрезиденті болып табылса, банктік қарыз шарты бойынша алынған (иемделінген) құқықтарды (талаптарды) сервистік компанияның сенімгерлік басқаруына беруге міндетті.
4) Банктік қарыз шарты бойынша құқықтар (талаптар) сервистік компанияның сенімгерлік басқаруына берілген жағдайда, осы баптың 1-тармағының 9) тармақшасында аталған тұлға банктік қарыз шарты бойынша өзіне берілген құқыққа (талапқа) қатысты кредитордың құқықтарын:
5) сервистік компаниямен жасалған құқықтарды (талаптарды) сенімгерлік басқару шарты шеңберінде өз құқықтарын;
6) осы баптың 1-тармағында көрсетілген өзге тұлғаларға банктік қарыз шарты бойынша құқықтарды (талаптарды) одан әрі беру жөніндегі өз құқығын іске асыру арқылы жүзеге асырады.
Тармақ 3. Банктік қарыз шарттары бойынша құқықтар (талаптар) мынадай шарттар бір мезгілде орындалған кезде:
1) коллекторлық агенттіктің жарғылық капиталының, стрестік активтерді басқару жөніндегі еншілес ұйымның бас ұйымы болып табылатын банктің меншікті капиталының мөлшері уәкілетті органның нормативтік құқықтық актісінде белгіленген ең төмен мәннен төмен болмағанда;
4) банкке банктің стрестік активтерді басқару жөніндегі еншілес ұйым құруына рұқсат берілген күннен бастап үш жыл бойы жүзеге асырғанда;
3) сервистік компаниялар тізіліміне енгізу күніне уәкілетті орган қолданған орындалмаған және (немесе) қолданыстағы қадағалап ден қою шаралары немесе шектеулі әсер ету шаралары және Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 211-1-бабында және 227-бабының бірінші бөлігінде көзделген әкімшілік құқық бұзушылықтар үшін әкімшілік жазалар болмағанда;
4) сервистік компанияның басшысында алынбаған немесе жойылмаған сотталғандығы болмағанда;
5) сервистік компания уәкілетті орган белгілеген өзге де талаптарға сәйкес келгенде сервистік компанияға берілуі мүмкін.
8) Банктік қарыз шарттары бойынша құқықтар (талаптар) сенімгерлік басқаруға берілуі мүмкін сервистік компаниялар ретінде әрекет ететін коллекторлық агенттіктерге және стрестік активтерді басқару жөніндегі еншілес ұйымдарға қойылатын талаптар уәкілетті органның нормативтік құқықтық актісінде белгіленеді.
9) Уәкілетті орган Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарына сәйкес келетін сервистік компаниялардың тізілімін жүргізеді және оны өзінің интернет-ресурсында орналастырады.
Тармақ 4. Коллекторлық агенттікті, стрестік активтерді басқару жөніндегі еншілес ұйымды сервистік компаниялар тізілімінен шығару олармен жасалған құқықтарды (талаптарды) сенімгерлік басқару шартын бұзу үшін негіз болып табылады.
Тармақ 5. Банктің осы Заңның 61-бабының 11-тармағы 4) тармақшасының екінші бөлігінде белгіленген талаптарды сақтамай, жеке тұлғамен жасалған кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға байланысты емес банктік қарыз шарты бойынша құқықтарды (талаптарды) коллекторлық агенттікке беруді жүргізуіне тыйым салынады.
Тармақ 6. Егер Қазақстан Республикасының заңдарында немесе банктік қарыз шартында өзгеше көзделмесе, банк банктік қарыз шарты бойынша құқықтарды (талаптарды) қарыз алушының келісімінсіз басқаға беруге құқылы емес.
Тармақ 7. Банк мүлік кепілімен қамтамасыз етілген банктік қарыз шарты бойынша құқық (талап) берілгенге дейін соңғы алты ай ішінде "Қазақстан Республикасындағы бағалау қызметі туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес бағалаушы жүргізген тиісті кепіл мүлкінің құнын бағалаусыз, құқықты (талапты) осы баптың 1-тармағында аталған тұлғаларға беруге құқылы емес.
Тармақ 8. Банктік қарыз шарты бойынша құқықтар (талаптар) секъюритилендіру мәмілесінің нысанасы болып табылатын жағдайларды қоспағанда, бір қарыз алушыға қатысты бұл құқықтарды (талаптарды) бірнеше тұлғаға беруге жол берілмейді.
Тармақ 9. Басқаға беру күніне халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына сәйкес құнсыздану белгілері бар банктік қарыз шарты бойынша құқықтарды (талаптарды) басқаға беруді банк мынадай барлық талапты сақтай отырып жүзеге асырады:
1) мыналардың:
2) осы баптың 1-тармағының 5), 6) және 7) тармақшаларында көрсетілген тұлғалардың пайдасына;
3) Қазақстан Даму Банкінің пайдасына;
2) банктік қарыз шарты бойынша құқықтарды (талаптарды) басқаға беру осы бапта белгіленген өзге де талаптар мен шектеулер сақтала отырып жүзеге асырылады.
5) Осы тармақтың талаптары стрестік активтерді басқару жөніндегі еншілес ұйымдарға қолданылады.
Тармақ 10. Банктік қарыз шарты бойынша құқықтарды (талаптарды) басқаға беру шартын (бұдан әрі – басқаға беру шарты) жасасу кезінде банк:
1) басқаға беру шарты жасалғанға дейін кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға байланысты емес банктік қарыз шарты бойынша қарыз алушы жеке тұлғаны банктік қарыз шартында көзделген тәсілмен, сондай-ақ ақпараттандыру объектілері арқылы кредитордың көрсетілген банктік қарыз шарты бойынша құқықтарын (талаптарын) үшінші тұлғаға берудің жоспарланып отырғаны туралы, сондай-ақ осындай басқаға беруге байланысты қарыз алушының дербес деректерінің өңделетіні (берілетіні) туралы хабардар етуге;
2) қарыз алушыны (немесе оның уәкілетті өкілін) банктік қарыз шартында көзделген тәсілмен, сондай-ақ ақпараттандыру объектілері арқылы банктік қарыз шарты бойынша құқықтардың (талаптардың) үшінші тұлғаға өтіп кеткені туралы, басқаға беру шарты жасалған күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде банктік қарыз шарты бойынша одан әрі төлемдерді үшінші тұлғаға (өзіне банктік қарыз шарты бойынша құқықтар (талаптар) берілген тұлғаның не банктік қарыз шарты бойынша құқықтар (талаптар) сенімгерлік басқаруға берілген жағдайда – сервистік компанияның атауын, орналасқан жерін және банктік деректемелерін) жүзеге асыру қажеттілігін, банктік қарыз шарты бойынша берілген құқықтардың (талаптардың) көлемін, банктік қарыз шарты бойынша берешектің мөлшері мен құрылымын (негізгі борышты, сыйақыны, комиссияларды, тұрақсыздық айыбын (айыппұлды, өсімпұлдарды) және төленуге жататын басқа да сомаларды көрсете отырып хабардар етуге;
3) өзіне банктік қарыз шарты бойынша құқықтар (талаптар) берілген тұлғаға не сервистік компанияға (банктік қарыз шарты бойынша құқықтар (талаптар) сервистік компанияның сенімгерлік басқаруына берілген жағдайда) мынадай құжаттарды:
4) банктік қарыз шартын;
5) кепіл шартын және кепіл затына құқық белгілейтін құжаттарды (егер банктік қарыз шарты бойынша міндеттемелерді орындау кепілмен қамтамасыз етілсе);
6) кепілгерлік немесе кепілдік шартын (егер банктік қарыз шарты бойынша міндеттемелерді орындау кепілгерлікпен немесе кепілдікпен қамтамасыз етілсе);
7) құқықтарды (талаптарды) басқаға беру күніне қарыз алушы берешегінің есеп-қисабын;
8) қарыз алушымен наразылық хат алмасуды (бар болса);
9) қарыз алушы заңды тұлғаның құрылтай құжаттарын, қарыз алушы жеке тұлғаның жеке басын куәландыратын құжаттың көшірмесін;
11) кепілге салынған мүлікті өткізу жөніндегі құжаттарды (бар болса);
12) басқаға беру шартына сәйкес өзге де құжаттарды беруге міндетті.
13) Барлық құқықтар (талаптар) қарыз алушыға берілген жағдайда, банк өзіне банктік қарыз шарты бойынша құқық (талап) берілген тұлғаға өзінде бар барлық құжаттардың түпнұсқаларын береді, ал банктік қарыз шарты бойынша құқықтар (талаптар) сервистік компанияның сенімгерлік басқаруына берілген жағдайда көрсетілген құжаттардың түпнұсқалары сервистік компанияға беріледі.
14) Банк, өзіне банктік қарыз шарты бойынша құқықтар (талаптар) берілген тұлға, сервистік компания банктік қарыз шарты бойынша міндеттемелерді орындауды қамтамасыз ету болып табылатын мүлікке құқық белгілейтін құжаттардың түпнұсқаларын жоғалтқаны үшін Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауаптылықта болады.
15) Құқықтардың (талаптардың) бір бөлігі қарыз алушыға берілген жағдайда, банк осындай құқықтарды (талаптарды) куәландыратын құжаттардың түпнұсқаларын сақтауға және көрсетілген құжаттардың нотариат куәландырған көшірмелерін өзіне банктік қарыз шарты бойынша құқық (талап) ішінара берілген тұлғаға беруге құқылы, ал банктік қарыз шарты бойынша құқықтардың (талаптардың) бір бөлігі сервистік компанияның сенімгерлік басқаруына берілген жағдайда көрсетілген құжаттардың нотариат куәландырған көшірмелері сервистік компанияға беріледі;
4) басқаға беру шарты жасалғаннан кейін банктік қарыз шарты бойынша берешекті өтеу есебіне алынған ақшаны өзіне банктік қарыз шарты бойынша құқықтар (талаптар) берілген тұлғаның банктік шотына әрбір қарыз алушы бойынша төлемдердің таратып жазылуын бере отырып аударуға міндетті.
Тармақ 11. Банктік қарыз шарты бойынша құқықтар (талаптар) берілген тұлға осы құқықтарға (талаптарға) қатысты кредитор (қарыз беруші) деп танылады, банктік қарыз шартында белгіленген барлық құқықтары мен міндеттері болады, Қазақстан Республикасының заңнамасында кредитордың қарыз алушымен өзара қарым-қатынасына банктік қарыз шарты шеңберінде қойылатын талаптар мен шектеулерді сақтайды, оның ішінде:
1) Қазақстан Республикасының кредиттік бюролар және кредиттік тарихты қалыптастыру туралы заңнамасында белгіленген тәртіппен қарыз алушы және оның банктік қарыз шарты бойынша міндеттемелері туралы ақпаратты кредиттік бюроларға беруді және оны жаңартып отыруды;
2) қарыз алушы жеке тұлғаның банктік қарыз шартының талаптарына өзгерістер енгізу туралы өтінішін қарау тәртібінің, оған қоса берілетін құжаттар тізбесінің, сондай-ақ уәкілетті органның нормативтік құқықтық актісінде айқындалған өтінішті қарау нәтижелері туралы уәкілетті органға хабарлау тәртібінің сақталуын қамтамасыз етеді.
3) Банктік қарыз шарты бойынша құқықтар (талаптар) сервистік компанияның сенімгерлік басқаруына берілген жағдайда, сервистік компанияның банктік қарыз шартында белгіленген барлық құқықтары мен міндеттері болады, сондай-ақ осы тармақтың бірінші бөлігінде көзделген талаптар мен шектеулерді сақтайды.
4) Өзіне банктік қарыз шарты бойынша құқықтар (талаптар) берілген тұлғаның, сондай-ақ сервистік компанияның Қазақстан Республикасының заңнамасында кредитордың қарыз алушымен банктік қарыз шарты шеңберіндегі өзара қарым-қатынастарына қойылатын талаптарды және (немесе) шектеулерді бұзуы Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жауаптылыққа алып келеді.
5) Банктік қарыз шарты бойынша құқықтар (талаптар) берілген тұлғаның осы бапта көзделген талаптарды сақтамай мұндай құқықтарды (талаптарды) қайта беруіне тыйым салынады.
1) соңғы сатыдағы қарыз бойынша міндеттемелерді орындау мақсатында банктің құқықтарды (талаптарды) Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкіне және (немесе) соңғы сатыдағы қарыз бойынша міндеттемелерді орындау мақсатында уәкілетті органмен келісу бойынша Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі айқындаған үшінші тұлғаға беруі;
2) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес ерікті сақтандыру шарттары бойынша сақтандыру төлемін жүзеге асыруға байланысты құқықтардың (талаптардың) суброгация тәртібімен Қазақстанның Экспорттық-кредиттік агенттігіне өтуі жағдайларына қолданылмайды.
Тармақ 13. Осы баптың ережелері Қазақстан Республикасының бейрезидент банктерінің филиалдарына және банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарға қолданылады.